|
||||
 Libros galegos en Internet: Unha guía de recursos en liñaHenrique Neira Pereira Este libro comezou sendo un traballo para o seminario 'Produción e empresa editorial. Tradición e novas tecnoloxías', impartido polo profesor Víctor Fernández Freixanes no curso de doutoramento 2005/06 da facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago. O obxectivo orixinal do traballo era referirse á situación do libro dixital galego en Internet, centrándose nos libros escritos en galego. Pero parecía interesante amplialo para estudar a presenza na rede do conxunto de libros dixitais producidos na comunidade en calquera lingua ou que sexan de interese para os lectores e lectoras de Galicia e que se poidan atopar en calquera das grandes bibliotecas dixitais do mundo, para consultar ou descargar de xeito legal. Na actualidade, é posible e legal dixitalizar e difundir obras sobre as que xa non hai dereitos de autor, isto é, que son de dominio público. Ademais, hai outras das que foron cedidos os dereitos para unha edición dixital en concreto e de acordo con certas condicións (protección total dos dereitos ou cesión parcial dos mesmos). Pódese optar por manter tódolos dereitos outorgados pola Lei de Propiedade Intelectual ou facilita-la difusión e emprego da obra empregando unha licenza Creative Commons, moi de moda ultimamente, sen que por iso se perdan os dereitos básicos de propiedade intelectual. Convén dicir así mesmo que hai quen dixitaliza obras sen consentimento dos titulares dos dereitos de autor, pero polo xeral estas soamente están dispoñibles durante unha pequena tempada na rede, e en calquera caso estudar isto non é o obxecto deste volume. O día 19 de novembro de 2004 o presidente e fundador da compañía Microsoft, Bill Gates, aseguraba en Madrid que nos vindeiros anos non só vai cambiar a industria discográfica. Prognosticou só dez anos de vida para o soporte CD e pouco máis para o libro en formato tradicional -papel- e a exhibición de cine nas salas do xeito que se fai hoxe. Así, os discos compactos serían substituídos pola venda de música en liña -certamente un fenómeno en auxe-, os libros en papel irían desaparecendo conforme se espallasen os volumes en formato dixital -polo momento non- e no caso dos cines, se seguisen existindo, desaparecerían as películas en formato cinta polas de formato dixital -se cadra poderemos velo axiña-, mentres que para ver filmes na casa a solución sería pagar por descargalos a través de Internet e non amorear caixas con vídeos ou DVD no salón da casa -é posible que sexa así, conforme se espallen as conexións de banda ancha a Internet-. No futuro veremos se son acertadas as predicións de Gates con respecto do libro, pero o caso é que probablemente non nos equivoquemos moito se dicimos que xa hai uns tres mil libros de autoras e autores galegos dixitalizados e consultables ou descargables en Internet. Hoxe en día, facer un catálogo de publicacións dixitais producidas en Galicia é unha tarefa inabordable porque cada día aumenta o número de webs e blogs que achegan edicións dixitais da totalidade ou parte dun volume. Con todo, si existen varios sitios web con vocación de biblioteca e que ofertan para a súa consulta ou descarga desde uns poucos títulos ata máis dun milleiro de obras -non só libros, tamén relatos, audiolibros, etc-. Boa parte destas obras soamente son consultables, é dicir, que forman parte dunha base de datos, e cando accedemos a ela podemos saber en que páxinas figuran determinadas palabras e mesmo le-lo parágrafo enteiro no que aparecen, pero non ler completo o libro. Isto é así para cumprir coas leis no caso dos volumes que aínda non son de dominio público, e sen dúbida o mellor exemplo é o Tesouro Informatizado da Lingua Galega (http://www.ti.usc.es/TILG). Achega ó redor de 1.500 obras dixitalizadas e permítenos localizar palabras ou frases e libros e documentos galegos e en galego desde 1612 ata a actualidade. Se logo queremos consulta-lo documento ou libro podemos ir á biblioteca ou a unha librería e localizalo coas referencias facilitadas. No caso dos libros descargables ou que se poden ler en liña podemos poñer como exemplo a Biblioteca Virtual Galega (http://www.bvg.udc.es), cunhas 1.400 referencias a documentos dixitalizados entre libros, audiolibros, vídeos, relatos, poemas e outros textos de autores e autoras clásicos e contemporáneos. Moitos deses documentos están dispoñibles nun ou varios formatos, mentres que noutros casos só hai unha descrición pero non está en liña o contido. Así pois, en Internet non nos han faltar lecturas en lingua galega, sexa para imprimir en papel, para ver ou consultar no ordenador ou para lelas en calquera outro dispositivo electrónico que nolo permita -asistentes dixitais persoais, teléfonos móbiles, etc-. Esta obra pretende fundamentalmente achegar pistas e servir de guía para dar unha idea dos libros dixitais que podemos encontrar no ciberespazo -seguramente hai moitos máis- que poidan ser de interese para a comunidade de internautas de Galicia, estean na lingua na que estean. En definitiva, ser unha carta de navegación para o océano da información que é Internet. Os enderezos de webs que se facilitan neste libro foron revisados e eran accesibles con data de 20 de decembro do 2006. Polas propias características de Internet calquera deles pode deixar de estar dispoñible durante unha tempada ou definitivamente, e os contidos aparecer noutra web. Por iso, se non aparece algunha das webs das que falamos, o recomendable é empregar un buscador por se cambiou de enderezo na rede de redes. O 'Diccionario da Real Academia Galega' na súa edición en papel de 1997 define libro co significado que aquí imos tratar como «1. Conxunto de follas escritas ou impresas, cosidas ou pegadas entre si e encadernadas. 2. Obra impresa científica ou literaria, ou sobre outras materias». O 'Diccionario de la Real Academia Española' actualizado en 2004 achega unha definición moito máis ampla da cal nos interesa especialmente a segunda acepción, que di «2. Obra científica, literaria o de cualquier otra índole con extensión suficiente para formar volumen, que puede aparecer impresa o en otro soporte». Os dous dicionarios poden consultarse hoxe en día en Internet, o primeiro no enderezo http://www.edu.xunta.es/diccionarios/index.html e o segundo en www.rae.es. O da Real Academia Galega publicouse en novembro do ano 1997 en soporte papel e chegou á web da Consellería de Educación en Internet en maio do 2001. A edición impresa do da Real Academia Española é do ano 2001, e na edición en Internet, a partir de abril do 2005 incorporou a aquela máis de 12.000 modificacións aprobadas desde que se pechou a edición do 2001 e ata o mes de xuño do 2004. A definición da obra da RAG quedou anticuada porque non contemplaba a posibilidade de que o libro existise noutro soporte diferente ó papel, e iso que no ano 1997 xa existían libros en CD-ROM e mesmo en Internet. A normativa na que se publicou tamén está hoxe anticuada porque na actualidade está vixente a que aprobou a Real Academia Galega en xullo do ano 2003. Con todo, non por iso deixa de ser útil contar na rede de redes cun volume de consulta coma este, e máis útil sería se se aproveitaran, como fixo a RAE, as posibilidades de actualización que achega Internet para poñer ó día o dicionario. Máis recentemente, o 10 de marzo do 2006 presentouse publicamente o primeiro dicionario preditivo galego para teléfonos móbiles. Para denominalo seguramente sería mellor a palabra vocabulario, posto que se trata dunha listaxe de palabras máis que dun dicionario propiamente dito, pois non achega definicións. Pero sen dúbida é unha mostra de como os textos en lingua galega, os libros en lingua galega, poden lerse en diferentes soportes: en papel, na pantalla dun ordenador -de sobremesa ou portátil-, na dun teléfono móbil, na dun asistente dixital persoal, na dos novidosos Ultra Mobile PC (UMPC, máis pequenos que ordenadores portátiles e máis grandes que os asistentes dixitais persoais) ou na de calquera outro dispositivo que posibilite ler un texto gardado en formato electrónico ou dixital, posto que se usan estas dúas palabras indistintamente. E o bo é que a publicación nun soporte non impide que se faga ó mesmo tempo noutros, aínda que os xeitos nos que se consulten os libros en cada un deles non teñen por que ser idénticos. 'O home inédito', de Carlos G. Meixide, que Ediciós A Rotonda (www.arotonda.com) presentou como a primeira novela galega para ler no móbil, chegou á rede o 4 de novembro de 2005 e pódese ler perfectamente tamén nun ordenador ou nun asistente dixital persoal, de aí que se puidese baixar en tres formatos diferentes desde a web da editorial para ler fóra de liña (sen necesidade de estarmos conectados á rede). Temos aquí unha mostra de libro que non se publicou en papel, só en formato dixital. A 20 de decembro do 2006 seguía existindo o dominio desta editorial virtual pero non atopamos ningún contido nel. O libro si foi posible descargalo en formato PDB (eReader) desde a web http://www.canalpda.com/displayarticle624.html. Do mesmo xeito que o dicionario da RAG, o poemario de María Lado 'berlín' publicouse primeiramente como libro tradicional, dentro da colección Poeta en Compostela da Concellaría de Cultura compostelá e do Grupo Correo Gallego, e coa colaboración da Asociación de Escritores en Lingua Galega. Despois, a autora púxoo a disposición da comunidade de internautas, indicando como descargalo desde o seu blog http://casatlantica.blogspot.com. Fronte ó dicionario da RAG en liña, que só podemos consultar en liña como base de datos, a obra de María Lado pódese descargar para ler enteira. Outro caso: na década dos noventa, o Grupo Correo Gallego comezou a publicar unha guía de empresas de Galicia e do Norte de Portugal na que achegaba unha serie de datos sobre un determinado número de compañías, número que foi aumentando cos anos. Nas primeiras edicións, a guía en formato papel publicouse acompañada dun disquete que contiña unha base de datos. Nela podíanse localizar empregando un ordenador as informacións contidas no tradicional libro, e ademais de modo máis rápido que pasando as páxinas. Pouco despois o disquete foi substituído polo CD-ROM e xa desde o ano 1999 e ata o 2005, ademais de en papel e en CD-ROM os datos podían consultarse na edición dixital de 'El Correo Gallego', en www.elcorreogallego.es. Sen dúbida outra boa mostra de como se pode dispoñer a mesma información en catro soportes diferentes: papel, disquete, CD-ROM e Internet. Entre os tres libros últimos ademais das diferenzas de formatos de edición hai outra, e é o prezo. O volume de Meixide distribúese de balde pola rede baixo a licencia Creative Commons, que permite a difusión libre da obra. O poemario de María Lado distribuíuse na edición en papel de balde para os lectores e lectoras de 'El Correo Gallego' en Santiago -asumindo o custo de produción e distribución a Concellaría de Cultura compostelá e o Grupo Correo Gallego- e entrégase igualmente de balde para quen o descarga desde Internet. No caso da guía de empresas, a versión en papel vendíase conxuntamente co disquete ou o CD-ROM, mentres que a versión en liña se podía consultar de balde, financiándose a súa publicación na rede mediante a publicidade colocada no apartado da web do xornal dedicado á guía. Neste caso era de consulta libre pero non de distribución libre. Son só tres mostras de libros galegos publicados en formato dixital. Se puideramos contabilizar tódolos que hai xa en Internet probablemente falariamos xa dunha cifra próxima ós tres milleiros, incluíndo audiolibros e videolibros, aínda que non todos son descargables, senón que moitos deles están incluídos en bases de datos mediante as cales só é posible consultar unha parte dos contidos. O problema de contalos está en que polo de agora non existe, que saibamos, ningún catálogo de libros dixitais galegos. No caso dos libros en papel, polo regular unha vez que saíron do prelo podemos localizalos en librerías e pouco despois, ou ás veces ó mesmo tempo, en bibliotecas. Pero cando calquera editorial ou persoa física desexa publicar un libro con tódalas garantías que lle ofrece a lei sabe que debe entregar varios exemplares para o depósito legal, exemplares que se destinan a conservación e para a súa consulta en bibliotecas. Moitos deles levan ademais o ISBN (International Standard Book Number) e cada ano fanse estatísticas oficiais sobre o número de libros que se publican e a lingua na que se escribiron. En Internet calquera persoa cun dispositivo electrónico axeitado conectado á rede (non ten por que ser un ordenador) pode converterse en editor ou editora. Só fai falta o equipamento mencionado, o contido a publicar e a vontade de facelo. Na rede poderanse encontrar servidores que permitan aloxar de xeito gratuíto ou case unha web ou o blog e colocar aí o libro para baixar. E o mesmo para promocionalo e conseguir que se lea: facendo uso de servizos de correo electrónico ou de mensaxes para teléfonos móbiles non ha resultar difícil promocionalo. E non é preciso envialo a ningún depósito legal nin solicitar permiso ningún para facelo. Isto, evidentemente, proporciona unha enorme liberdade, o cal non quere dicir que non haxa que axustarse ás leis vixentes para outras cuestións, por exemplo no referido á protección do dereito á honra das persoas, protección da infancia, lei de propiedade intelectual, etc. Cando publicamos na rede estamos suxeitos ás mesmas normas que cando publicamos en papel, salvo polo feito de que, se non queremos, non temos por que pasar ningún trámite administrativo entre a publicación do contido e a obtención do mesmo por parte das persoas que o desexan ler. Como apuntamos, isto complica a localización de libros e outros documentos, mesmo nalgúns casos aínda que teñamos práctica usando os buscadores. Pero existen solucións que poden axudar. Así, o xefe do Servizo do Libro da Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural da Xunta de Galicia, Enrique Quintáns, anunciou o 16 de novembro do 2006 que proximamente haberá un metabuscador que facilite información sobre os fondos de bibliotecas públicas e privadas da comunidade. Quintáns fixo o anuncio no III Simposio do Libro e da Lectura, organizado pola Asociación Galega de Editores (AGE) e celebrado en Santiago de Compostela. E afirmou que desde a Xunta se pretende poñer en liña a maior parte dos servizos de «máis de mil» bibliotecas, contando coas escolares, así como contidos electrónicos «preseleccionados». Este metabuscador estaría dispoñible en Internet e indicaría non só os recursos bibliográficos existentes en toda Galicia, senón tamén as súas condicións de uso e unha ficha extensa sobre a obra. Malia que nos poida levar algo de tempo localizalos na rede, entre as vantaxes dos libros dixitais hai que dicir que as bibliotecas virtuais están en liña as vinte e catro horas do día sempre que non haxa problemas informáticos ou coa rede, e que nelas as obras poden ser descargadas ou consultadas por varias persoas a un tempo, polo que non hai que agardar que haxa exemplares dispoñibles coma no caso dos volumes en papel. Os libros dixitais ocupan espazo en disco pero non espazo físico, polo que para o caso de libros de uso pouco frecuente ou nos que se consulten datos concretos en vez de lelos pode resultar moi útil te-las versións dixitais. Ademais, por medio de aplicacións informáticas podemos localizar rapidamente en que páxinas se atopan unha ou varias palabras dadas. E no caso dos libros gratuítos a difusión pode ser moito máis rápida que se se venden en papel en librerías. Entre os inconvenientes, apunta-lo feito de que non sabemos se os formatos informáticos nos que se están almacenando os libros dixitais hoxe en día van ser compatibles cos ordenadores e outros dispositivos electrónicos o día de mañá, aínda que supoñemos que no caso de futuras incompatibilidades existirá algún xeito doado de pasalos a un novo formato. Actualmente existen dúas opcións básicas para os libros e publicacións dixitais que se desexan difundir libremente a través de Internet: texto e imaxe. Moitos dos libros que compoñen os fondos das bibliotecas virtuais son reproducidos a partir de edicións en papel. O habitual é que as páxinas sexan escaneadas ('fotografadas') e que logo se pasen por un software de recoñecemento óptico de caracteres (OCR, Optical Character Recognition), unha tecnoloxía de recoñecemento de caracteres impresos ou escritos a man en formato papel que converte os trazos incluídos nunha imaxe en caracteres manipulables en procesadores de textos. Esta tecnoloxía é moi empregada para incrementa-los fondos das bibliotecas virtuais porque as aplicacións informáticas de recoñecemento de textos permiten converter o que en principio é unha imaxe escaneada dunha páxina dun libro, en caracteres dos que empregan os procesadores de texto. Conforme se foron espallando as conexións de banda ancha, as bibliotecas comezaron a ofrece-los libros cando é posible polo menos en formato imaxe ou en formato texto, ou nos dous formatos, sen descartar outras opcións coma o audiolibro. O feito de que os libros estean en formato texto permite localizar unha palabra ou expresión no seu contido, mentres que a imaxe facilita unha reprodución visual exacta da edición orixinal. Algunhas webs dispoñen de servizos que nos permiten ve-lo libro en formato imaxe pero ó mesmo tempo localizar nesas fotografías unha palabra ou palabras, como se o estiveramos vendo en formato texto. Unha vez que mencionamos xa os formatos de disposición dos contidos -texto e imaxe- podemos tratar xa dos formatos informáticos máis empregados para difundir as obras. Un dos máis populares, que permite descargar un libro completo con texto e imaxes é o PDF, un formato para documentos dixitais da compañía Adobe, pero existen moitos outros, como o LIT de Microsoft. Chámaselles formatos propietarios e para ler libros almacenados neles é preciso contar con aplicacións informáticas producidas por esas empresas. No caso do PDF, probablemente é xa o formato estándar, o máis empregado, para libros e documentos colocados para descargar desde Internet con rapidez e con fidelidade ó orixinal. Para abrir documentos PDF precisamos contar coa aplicación Reader facilitada por Adobe, que é gratuíta. O beneficio sácao o fabricante vendendo a aplicación que se precisa para crear ese tipo de documentos ou mediante acordos con outras compañías informáticas para que se poidan usar as súas aplicacións para esa función. Con todo, na actualidade xa existen aplicacións alternativas para crear arquivos PDF sen emprega-la de Adobe. En calquera caso, a evolución e converxencia de tecnoloxías durante os vindeiros anos decidirá se este seguirá sendo o formato máis popular, e sobre todo serán anos cruciais para saber se o tradicional libro en papel subsistirá sen problemas ou se comezarán a lanzarse simultaneamente edicións en papel e dixitais das novidades editoriais. O éxito ou fracaso de novos dispositivos electrónicos que chegarán ó mercado proximamente será a clave. Co dispersión de recursos propia de Internet, podemos encontrar libros en multitude de webs. Con todo, da mesma maneira que hai bibliotecas na vida real, hainas no mundo virtual. Nas que contan con sede física, encontraremos libros en soporte papel e se cadra nalgún outro soporte físico, polo que poderiamos chamarlles a estroutros contidos biblioteca dixital: cassettes ou CD -audiolibros-, vídeo ou DVD -videolibros-, disquetes, CD-ROM ou DVD-ROM -libros electrónicos-. Nas bibliotecas virtuais ou dixitais en liña, é dicir, accesibles a través de Internet, obteremos contidos dixitalizados en diferentes formatos -texto, audio, vídeo, imaxes- que á súa vez poderán trasladarse a algún dos soportes físicos antes mencionados ou simplemente consultalos en calquera dispositivo electrónico apropiado. E hai outra diferenza entre as bibliotecas físicas e as virtuais. Nas primeiras, polo xeral os contidos que gardan e ofertan xa veñen elaborados, mentres que nas segundas poden facer iso, pero tamén resulta habitual que unha ou varias persoas se dediquen a dixitalizar libros ou a solicitarlles contidos a autores e autoras para incrementa-los fondos da colección, o que fai que debido a iso conten con fondos que non ten ningunha outra biblioteca virtual. E sen dúbida, todo isto que estamos aplicando ás bibliotecas virtuais sería válido para algunha librería virtual, coa diferenza de que neste último caso é máis probable que nos cobren dalgún xeito polos contidos. Chegados a este punto queremos advertir que hai unha diferenza entre biblioteca dixital e biblioteca virtual. As dúas son coleccións de libros, pero a dixital pode, por exemplo, estar dispoñible só nun CD-ROM ou DVD. A virtual é tamén dixital pero caracterízase porque ademais diso os seus contidos son accesibles a través dunha rede como Internet. Probablemente a expresión biblioteca virtual préstase a confusión en certa medida. Pensamos que o máis axeitado é definila como aquela que pon en liña algún ou a totalidade dos documentos que custodia, a través da Internet ou doutras redes telemáticas semellantes, sexan públicas ou privadas (coma as intranets). Pero esta expresión tamén se ten empregado para referirse ás bibliotecas que só ofrecían os seus catálogos de xeito virtual. Pensamos que neste último caso é máis correcto falar de catálogo virtual dunha biblioteca que dunha biblioteca virtual propiamente dita. Na Wikipedia en inglés chámanlles a estes catálogos 'virtual libraries' en tanto que ás bibliotecas que ademais de catálogos ofertan contidos dixitalizados chámanlles 'digital libraries'. Pola nosa parte pensamos que non ten sentido facer esta diferenciacións e si, como dixemos, distinguir entre bibliotecas virtuais/dixitais e catálogos virtuais/dixitais. A primeira biblioteca/catálogo virtual de Internet foi creada en 1991 por un dos 'pais' da rede, o físico Tim Berners-Lee, e hoxe en día pode accederse a ela desde http://vlib.org. Trátase dun directorio de recursos en Internet agrupados por categorías. En canto ó primeiro proxecto de biblioteca dixital, dise que Michael Hart comezou co seu proxecto Gutenberg en 1971, e hoxe, coa axuda de centos de voluntarios que dixitalizan libros en papel e corrixen os textos dixitalizados, achega máis de 20.000 libros en www.gutenberg.net. A seguir achégase unha listaxe de webs galegas que dispoñen de volumes dixitalizados para a súa consulta ou descarga, e que polas súas características se asemellan ás bibliotecas reais: teñen un catálogo mediante o cal podemos acceder ás obras e as súas coleccións vanse incrementando co tempo. A semellanza é maior no caso das que permiten baixar obras completas, e menor naquelas nas que só é posible consultar fragmentos de obras, pero en calquera caso isto xa é máis que un catálogo e por iso as incluímos nesta categoría. Sen dúbida son unha ferramenta formidable para o ensino, tanto en aulas físicas como en aulas virtuais -cada vez é máis importante o teleensino-. Despois deste apartado vén outro onde indicaremos unha serie de webs que non consideramos propiamente bibliotecas porque dispoñen de poucos fondos e non posúen un catálogo dos mesmos, aínda que como as que consideramos que son plenamente bibliotecas virtuais permiten que as persoas que as visitan poidan descargar ou ler unha ou máis publicacións en formato dixital. BIBLIOTECA DIXITAL DE GALICIA http://www.csbg.org/bibliotecadixital/asp/index.asp Dependente do Centro Superior Bibliográfico de Galicia da Consellería de Cultura, «pretende ofrecer, ademais da referencia Bibliográfica dos impresos, a imaxe e polo tanto o acceso ó documento dunha importante parte do Patrimonio Bibliográfico Galego ou de interese para Galicia». Na web está previsto dar acceso a cartografia, gravados, manuscritos, monografias e prensa. Polo de agora só están activos o apartado de cartografía -varios centos de mapas de Galicia ou de zonas da comunidade- e o de prensa -no que hai reproducións de páxinas de máis de cen cabeceiras de prensa galegas que xa non se editan hoxe en día-. No caso da prensa, nalgunhas publicacións o contido pode consultarse en formato texto (en termos técnicos texto ASCII e PDF) e imaxe (TIFF). Unha proposta que facemos para esta biblioteca dixital é que no apartado de monografías se vaia creando xa un directorio de todos aqueles libros dixitalizados que consellerías, institutos e outros organismos da Xunta de Galicia ou dependentes dela van publicando nas súas webs de xeito independente. Cremos que sería unha proposta complementaria e compatible co metabuscador que xa anunciou o xefe do Servizo do Libro Enrique Quintáns para localizar fondos nos catálogos das bibliotecas públicas e privadas de Galicia. BIBLIOTECA VIRTUAL DA ESTRADA http://www.aestrada.com Na web do Concello pontevedrés da Estrada, no apartado de Cultura e subapartado Persoeiros das letras podemos atopar un catálogo de escritores e escritoras estradenses ou relacionados con este concello e varias obras ou fragmentos de obras para descargar, entre elas algunhas de Marcial Valladares, o pioneiro da novela en galego no século XIX. BIBLIOTECA VIRTUAL DE LITERATURA UNIVERSAL EN GALEGO O proxecto da Asociación de Tradutores Galegos quere ofrecernos «ós lectores galegos a literatura universal na nosa propia lingua». Estas traducións de obras universais son propiedade intelectual dos tradutores e tradutoras e poden empregarse libremente para uso particular ou docente, mentres que para calquera edición venal dos textos se deberá contactar con eles. Posúe máis de cen obras, coma 'A máquina do tempo' de Herbert George Wells ou 'A lenda de Sleepy Hollow', de Washington Irving. BIBLIOTECA VIRTUAL GALEGA Naceu no ano 2002 coa idea de «chegar a ser o grande Portal Web da literatura e a cultura galegas», tal como se explica na web, e desde aquela xa recibiu case un millón e medio de consultas. A iniciativa púxoa en marcha un grupo de traballo interdisciplinar de especialistas en Filoloxía Galego-Portuguesa e Informática (Laboratorio de Bases de Datos) da Universidade da Coruña, que contan coa colaboración de numerosas persoas e institucións para incrementar fondos. A directora do equipo filolóxico é Pilar García Negro e a directora do equipo informático Nieves R. Brisaboa. O sitio web está aloxado nos servidores da Universidade da Coruña e achega obras completas e fragmentos en formato textual, imaxe (reproducións fotográficas das páxinas), audio e audiovisual, así como biografías de autores e autoras. Dispón de obras de narrativa, poesía, teatro, literatura infantil e xuvenil, ensaios e outros xéneros. O catálogo é de fácil acceso e podemos consultar por autoría, por título, por xénero, por formato... Inclúe tanto textos completos de descarga libre como fragmentos de libros ou textos cedidos polos seus autores e autoras, e suxeitos á lexislación vixente no referente á súa reprodución e difusión. Encontraremos textos clásicos e contemporáneos, desde os 'Cantares Gallegos' de Rosalía de Castro ata as 'Cousas da Vida' de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao. Entre as referencias bibliográficas (sen contido anexo), libros, textos e contido noutros formatos, o catálogo desta biblioteca inclúe máis de 1.400 documentos. Mais non tódolos documentos dos que hai referencias bibliográficas están dispoñibles para a súa lectura ou descarga. CENTRO RAMÓN PIÑEIRO A web do compostelán Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades ten un apartado de recursos en liña cun 'Diccionario de termos literarios' e os 'Informes de literatura' para baixar, así como bases de datos en liña de libre acceso para investigadoras e investigadores que inclúen milleiros de documentos textuais de diferentes épocas e referencias bibliográficas. Trátase de MedDB, base de datos da lírica profana galego-portuguesa; Bilega, bibliografía informatizada da lingua galega; Corga, corpus de referencia do galego actual do que existen dúas versións, para as cales se dixitalizaron libros galegos e outro tipo de textos e Codolga (Corpus documentale latinum gallaeciae). Entre outros proxectos de interese, en colaboración coa Universidade de Vigo, o Centro desenvolveu un conversor texto-voz adaptado para a lingua galega que se denomina Cotovía. Podería servir para que un ordenador lese en voz alta un texto que lle indicasemos. CONSORCIO DE BIBLIOTECAS UNIVERSITARIAS DE GALICIA Se accedemos a esta web desde algún ordenador da rede das tres universidades galegas podemos consultar coleccións que achegan milleiros de libros electrónicos en varias linguas. O acceso tamén se pode facer desde o portal da biblioteca de cada unha das tres universidades galegas, pero de igual xeito precísase que o ordenador estea conectado á rede universitaria. As bibliotecas das tres universidades poñen en rede os catálogos das súas bibliotecas físicas en http://www.biblioteca.udc.es (Universidade da Coruña); http://busc.usc.es (Universidade de Santiago) e http://www.uvigo.es/biblioteca/index.gl.htm (Universidade de Vigo). CULTURA GALEGA.ORG O soportal LG3 de Culturagalega.org dispoñía, ata o 20 de decembro de 2006, de 175 documentos para descargar, a maioría deles procedentes da biblioteca virtual do Consello da Cultura Galega. Atopamos desde libros de historia coma 'Miliarios e outras inscricións viarias romanas do noroeste hispánico' de Antonio Rodríguez Colmenero, Santiago Ferrer Sierra e Rubén D. Álvarez Asorey ata libros sobre o medio natural coma 'A natureza ameazada', en edición de Ernesto Viéitez Cortizo e José Manuel Rey Salgado. GALILIBROS http://gl.wikibooks.org/wiki/Portada Un dos proxectos nacidos ó abeiro da coñecida enciclopedia en liña Wikipedia (www.wikipedia.org). A diferenza doutras webs que dispoñen os libros para poder descargar como un único documento, nesta os libros están deseñados para consultar en liña e teñen sobre todo contido práctico. A 20 de decembro de 2006 atopamos 28 documentos, entre eles un 'Curso de lingua galega' e 'Alemán. Manual de lingua alemá'. Proxectos irmáns son a enciclopedia galega en liña Galipedia (http://gl.wikipedia.org) e o dicionario galego en liña Galizionario (http://gl.wiktionary.org). INSTITUTO DA LINGUA GALEGA O Instituto da Lingua Galega (ILG) da Universidade de Santiago dispón de dúas xoias de grande interese para as persoas dedicadas á investigación en humanidades: o Tesouro Informatizado da Lingua Galega (http://www.ti.usc.es/TILG) e o Tesouro Medieval Informatizado da Lingua Galega, que está aloxado na web do Centro Ramón Piñeiro (http://www.cirp.es). O director do proxecto do Tesouro Informatizado da Lingua Galega, que comezou en 1986 co apoio da Consellería de Educación, é o académico e ex director do ILG Antón Santamarina. Os textos incluídos nesta base de datos están escritos en lingua galega, e van «desde o 'Soneto' de Pedro Bázquez de Neyra recollido na 'Relación de las exequias que hizo la Real Audiencia del Reyno de Galiçia a la Magestad de la Reina Dª Margarita de Austria nra. Señora', de 1612, ata a actualidade (varios textos de 2002)», segundo se informa na propia web. O número de obras incluídas ata o mes de novembro de 2004 é de 1.464, «que van desde a extensión dunha décima ata moitos centos de páxinas» e «como era esperable entre os autores literarios baleirados están os grandes clásicos da literatura galega en todos os xéneros (Rosalía, Pondal, Curros, Cotarelo, Castelao, Cunqueiro...), pero tamén hai moitos escritores menores». Aquí non podemos consultar un libro completo, pero si saber en que páxina e en que liña dunha obra das que están dixitalizadas aparece unha palabra ou palabras, o que pode ser de grande axuda á hora de buscar información ó redor dun tema determinado. Como veremos máis adiante, este proxecto ten algunhas similitudes co do portal Google, xa que neste hai obras que non se poden consultar completas debido ós dereitos de autor. O Tesouro Medieval Informatizado da Lingua Galega (TILG), dirixido por Xavier Varela, é un proxecto do ILG que permite consultar a presenza de determinada palabra ou palabras na documentación medieval dixitalizada. REAL ACADEMIA GALEGA http://www.realacademiagalega.org A centenaria institución con sede na Coruña dispón de tres apartados na súa web desde os que se poden descargar documentos: biblioteca virtual, hemeroteca virtual e publicacións. Na biblioteca virtual podemos consultar polo de agora 25 obras, como o 'Cantigueiro popular' de Marcial Valladares ou 'A tecedeira de Bonaval', de Antonio López Ferreiro. Na hemeroteca virtual hai 29 publicacións, entre elas 'Diario de Santiago' ou 'A Fuliada'. No apartado de publicacións, podemos descarga-lo discurso de ingreso na RAG de varios académicos, por exemplo 'Desafíos para un novo século: entre a Trabe de Ouro e a paxariña de Armenteira', lido por Víctor F. Freixanes no 2004. Ademais, na web da RAG están os catálogos tanto da biblioteca coma da hemeroteca da institución. UNIVERSIDADE DA CORUÑA Nos servidores da Universidade da Coruña está aloxada a web da Biblioteca Virtual Galega, que xa citamos, en http://www.bvg.udc.es. O catálogo da biblioteca física está en http://www.biblioteca.udc.es, desde onde podemos ter acceso a outras publicacións electrónicas. UNIVERSIDADE DE SANTIAGO A Biblioteca Xeral da Universidade de Santiago (http://busc.usc.es) ten no seu sitio en Internet a disposición dos internautas o catálogo das súas bibliotecas físicas e máis de mil volumes e documentos dixitalizados. No apartado 'Coleccións dixitais' en http://busc.usc.es atoparemos catro subapartados: Fondos xerais, con libros dixitalizados do fondo antigo non galego da Biblioteca Universitaria, que a 20 de decembro do 2006 eran un total de 75; Galicia, libros dixitalizados do fondo galego de manuscritos e impresos publicados entre 1525 e 1850 pertencente á Biblioteca Universitaria, que incluía 1.149 na mesma data; Teses USC, que achega 90 defendidas na Universidade de Santiago a partir do ano 2005 con autorización para edición en acceso aberto e Prensa galega, con 76 títulos de prensa e revistas dixitalizadas de fondo antigo galego. Ademais na web da Universidade hai nove volumes dixitalizados que achegan bibliografía sobre os autores homenaxeados no Día das Letras Galegas en 1992 e 1993 e de 2000 a 2006 en http://busc.usc.es/A_BUSC_dixital/letrasga.asp. Pola súa parte, o Servizo de Normalización Lingüística da USC ten catorce vocabularios e léxicos dispoñibles para descargar en http://www.usc.es/snl/term/andel-term_SNL.htm. En distintos apartados da web da USC podemos descargar informes e libros dixitais coma o 'Manual de Imaxe Corporativa e Identidade Visual' en http://www.usc.es/imaxeusc. UNIVERSIDADE DE VIGO A Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo pon ó noso dispor varias publicacións dixitais en http://www3.uvigo.es/normalizacion/index.asp. O Corpus Lingüístico da Universidade de Vigo (Cluvi), contén libros e outros textos dixitalizados aínda que só os podemos consultar a través dunha base de datos e non lelos por enteiro; accesible en http://sli.uvigo.es/CLUVI. En http://www.uvigo.es/biblioteca/index.gl.htm está o catálogo da biblioteca física da Universidade de Vigo, desde o cal se facilita o acceso a bibliotecas dixitais. Probablemente non podemos consideralas bibliotecas -por exemplo non dispoñen de catálogo de obras-, pero poñen o seu grao de area virtual para incrementa-lo patrimonio bibliográfico galego en Internet. Persoas, empresas e entidades varias fan que este medre de xeito continuo. Evidentemente esta é só unha escolma, pois polas características de Internet semella case imposible a día de hoxe confeccionar unha relación exhaustiva de webs onde hai libros virtuais galegos ou sobre Galicia. A MESA POLA NORMALIZACIÓN LINGÜÍSTICA Na súa sección de mediateca achega unha escolma de textos de Manuel María, así como artigos e informes. No apartado de 'Que facemos' aparece a edición dixital do libro '1.410 nomes galegos de home e de muller', de Mercedes Espiño Amil, publicado en soporte papel en 1993 en colaboración con 'El Correo Gallego'. AGAL O Portal Galego da Língua dispón dunha edición dixital do dicionario Estraviz e mais un dicionario de fraseoloxía (os dous en galego reintegracionista), así como dunha colección de cantigas medievais e algo máis dunha ducia de libros dixitais de temática diversa que se poden descargar. ARQUIVOS DE GALICIA http://www.arquivosdegalicia.org Existen en liña catálogos da documentación conservada nestes arquivos (do Reino de Galicia, provinciais, Diocesano de Santiago...), incluído algún catálogo dixitalizado e outros documentos como memorias ou informes en formato libro. AUTORESGALEGOS.ORG Non é unha biblioteca virtual nin achega libros dixitalizados, pero si indica como encontrar algúns. Trátase dunha web que achega datos sobre autores e autoras de Galicia e entre a información de cada biografía figuran webs onde se poden atopar textos deles ou sobre eles. BATALLÓN LITERARIO DA COSTA DA MORTE http://www.finisterrae.com/batallon/nos/index.htm Finisterrae.com aloxa a web do Batallón Literario da Costa da Morte, que inclúe o libro virtual 'Nós'. CESGA A falta de atlas dixitalizados, ben pode valer o servidor de mapas do Cesga, visitable en http://www.cesga.es/content/view/498/84/lang.gl e que mostra sinxelos mapas interactivos de Galicia (físico, administrativo e de solo empresarial) e do mundo (físico e político). Hai outras publicacións dixitais para descargar, galegas e non galegas, desde a revista 'Díxitos' ata informes técnicos. Neste apartado explica que formatos son máis axeitados para crear libros dixitais: http://www.cesga.es/content/view/397/48/lang,gl. CIG O sitio web da Confederación Intersindical Galega pon a disposición dos internautas publicacións referidas ós ámbitos laboral, lingüístico e migratorio, entre elas o 'Estatuto dos traballadores' e o 'Manual de saúde laboral'. CONCELLO DE BOQUEIXÓN Dispón xa dun apartado de Biblioteca Virtual pero polo de agora só hai un libro, unha unidade didáctica descargable en PDF sobre o pintor boqueixanés Gregorio Ferro, contemporáneo e competidor de Francisco de Goya. CONSELLO DE CONTAS DE GALICIA Achega ducias de informes de fiscalización en PDF, o que facilita a súa consulta para localizar contido neles. CRTVG http://www.crtvg.es/adicc/priportadaeleccion.htm O portal da Compañía de Radio e Televisión de Galicia dispón dun dicionario galego con máis de 7.000 entradas. E-GALEGO http://e-galego.cesga.es/inicio.htm Este curso multimedia de lingua galega en liña tamén existe como libro dixital interactivo fóra da rede (off line) en formato CD-ROM. EDICIÓS DA ROTONDA Proxecto editorial para a produción de contidos de libre distribución, incluíndo textos, imaxes, audio e vídeo. Comezaron a andaina coa publicación de 'O home inédito' de Carlos G. Meixide, que se presenta como a primeira novela galega editada para móbiles. A 20 de decembro do 2006 non se podía acceder á web. Como alternativa podemos descargar esta obra e a aplicación precisa para lela desde o enderezo: http://www.canalpda.com/displayarticle624.html EL CORREO GALLEGO O xornal compostelán ten versión dixital da 'Guía da comunicación de Galicia' (accesible desde a portada), dispoñible tamén en papel. Como outras cabeceiras dixitais, permite facer buscas directas nas bases de datos das guías telefónicas españolas, tanto nas páxinas brancas coma nas amarelas. Anteriormente publicaba en Internet a 'Guía municipal de Galicia', a guía '5.000 empresas de Galicia' e o 'Anuario', todas elas dispoñibles só en papel agora, salvo a guía empresarial que se publica acompañada dun CD-ROM. EL PENDOLINO http://galeon.hispavista.com/usa/liter2es.htm Novela en liña de Enrique Vázquez Pita. FUNDACIÓN SANTIAGO REY FERNÁNDEZ LATORRE http://www.fundacionsantiagoreyfernandezlatorre.com/publicaciones/index.jsp No apartado de publicacións dispón de tres obras sobre a crise do 'Prestige' dispoñibles para descargar. GALCHIMIA http://www.galchimia.com/gal/descargas.asp A web da compañía galega Galchimia achega no apartado de descargas varias guías e manuais, entre eles o 'Glosario de termos empregados en Química Médica'. GALEGO.ORG Dispón dun pequeno vocabulario galego-inglés-español GALEGUIDADE.NET http://www.galeguidade.net Ten dispoñible para descargar o ensaio de Manuel Casal Lodeiro 'O papel de Internet na conservación da cultura e identidade galegas entre os descendentes dos emigrantes'. GALICIAENCANTADA.COM http://www.galiciaencantada.com Enciclopedia da fantasía popular de Galicia que a través da súa páxina web nos amosa lendas tradicionais e recolle as que envían as persoas que o desexan. GALIPEDIA http://gl.wikipedia.org/wiki/Portada Versión galega da Wikipedia, un proxecto internacional feito por persoas voluntarias, co propósito de elaborar unha enciclopedia libre, accesible, colaborativa e de balde en moitos idiomas. A Galipedia comezouse o 8 de marzo do 2003, a 20 de decembro do 2006 leva máis de 20.000 artigos e calquera persoa interesada pode botar unha man. Proxecto irmán do 'Galizionario' (http://gl.wiktionary.org) e de Galilibros (http://gl.wikibooks.org/wiki/Portada). GALIZIONARIO http://gl.wiktionary.org Dicionario galego en liña con contidos que van incrementando os internautas. Comezouse o 5 de maio de 2004 e a 20 de decembro do 2006 levaba xa máis de 15.600 definicións. Proxecto irmán da 'Galipedia' (http://gl.wikipedia.org/wiki/Portada) e de Galilibros (http://gl.wikibooks.org/wiki/Portada). GULO Xa existe un manual en galego para aprender cousas sobre o sistema operativo Linux. Titúlase 'Introdución a Linux e ó Software Libre' e elaborouno o Grupo de Usuarios de GNU/Linux de Ourense. Desde a mesma web pódense descargar outros libros e manuais. IGREXA EN GALICIA http://www.igrexa.org A web da Igrexa en Galicia achega un 'Diccionario de termos relixiosos para comunicadores' e dá acceso ás webs das dioceses. Na da arquidiocese de Santiago (www.archicompostela.org), podemos atopar en formato dixital a 'Guía diocesana' e descargar cancións para peregrinos en formato texto e audio, entre elas o himno ó Apóstolo Santiago coa letra de Juan Barcia Caballero. Na web da Conferencia Episcopal podemos atopar ademais textos da Biblia en galego: http://www.conferenciaepiscopal.es/pastoral/turismo.htm. LA VOZ DE GALICIA http://www.lavozdegalicia.es/biblioteca Ofrece catro obras literarias para descargar, entre elas 'O Xabaril Branco' de Tucho Calvo, «primeiro libro electrónico publicado na rede en lingua galega antes da súa publicación en papel». A súa publicación realizouse no 2001. LIBROS INTERACTIVOS MULTIMEDIA http://educalim.com/libros.htm Nesta web preséntannos unha interesante modalidade de libros, os interactivos, que se benefician tanto das posibilidades de interacción que ofrece un ordenador como das opcións que achega Internet. En galego está como mostra un libro interactivo de educación vial. LUAGRIS.NET Web do escritor Eduardo Estévez, que en xaneiro de 2006 comezou a construción en liña dun novo poemario. Podemos ler ademais 'postais', un «poemario a catro mans» de Caro Erlich e Eduardo Estévez e 'mapas para describir a ausencia', outro poemario inédito de Estévez, íntegro, así como unha recolleita de textos do autor aparecidos en edicións colectivas e publicacións periódicas. MANCOMUN.ORG Web da Iniciativa Galega polo Software Libre, que na súa sección de descargas inclúe informes e mesmo libros como 'Software Libre: Tecnicamente viábel, economicamente sostíbel e socialmente xusto' de Jordi Màs. MOLEIRO http://www.moleiro.com O editor galego Manuel Moleiro permite ver na súa web fragmentos dos libros 'case-orixinais' que imprime. MORTE NA MURALLA Novela do lugués José Estévez López, que o autor foi transformando coas achegas das persoas que visitaron a web e lle enviaron comentarios. Achega así mesmo outras tres publicacións: 'Fóra da lei', 'Víctimas da ira' e 'De ida e volta'. MUSEO CASTELO DE SANTO ANTÓN O Museo Arqueolóxico Castelo de Santo Antón da Coruña pon á nosa disposición varios textos sobre arqueoloxía, como 'Galicia na Prehistoria' de J.M. Bello Diéguez, J.M. e A. de la Peña Santos (1995) ou 'Pontevedra: los orígenes del asentamiento humano', de A. de la Peña Santos (1996), fragmento da 'Historia de Pontevedra' da autoría deste e doutros autores. A 20 de decembro do 2006 a web estaba pechada por reformas, polo que non se podía consultar ningunha das obras. MUSEOCASTELAO.ORG http://www.museocastelao.org/produccion.html Neste apartado da web do Museo Castelao hai unha escolma de textos de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, coma 'Un ollo de vidro. Memorias d'un esquelete' (1922), unha selección de cinco relatos de 'Cousas' (1926-1929) e fragmentos de 'Retrincos' (1932), 'Os dous de sempre' (1934) e 'Os vellos non deben de namorarse' (editada en 1953, pero orixinal de 1941). Ademais podemos ve-lo álbum 'Nós' en http://www.museocastelao.org/albumnos/index.html. MUSEOS DE GALICIA http://www.museosdegalicia.com Achega información sobre os museos e permite visita-los seus sitios web, desde os cales podemos obter información sobre as súas bibliotecas e mesmo algúns recursos en formato libro ou folleto, como unidades didácticas, por exemplo as do Museo do Castro de Viladonga. PARLAMENTO DE GALICIA http://www.parlamentodegalicia.com/contenido/GAL/pags/lexislacion.htm Dispón de versións dixitais en galego da 'Constitución Española' e do 'Estatuto de Autonomía de Galicia'. SEMINARIO GALEGO DE EDUCACIÓN PARA A PAZ Achega varios informes e textos sobre a cultura de paz na sección de documentos. SOGAMA A Sociedade Galega do Medio Ambiente pon a disposición de profesores e estudantes e da comunidade de internautas en xeral guías sobre a recollida selectiva dos residuos urbanos. XUNTA DE GALICIA Na web da Xunta de Galicia atoparemos múltiples publicacións dixitais en distintos formatos e en distintos apartados. Na portada, por exemplo, temos xa o 'Estatuto de Autonomía de Galicia', a 'Guía da comunicación de Galicia' e 'Toponimia de Galicia', esta última como base de datos. E practicamente cada consellería ou departamento pon na rede publicacións dixitais. Atoparemos desde o 'Diccionario da Real Academia Galega' e 'Diccionario de pedagoxía' na de Educación en http://www.edu.xunta.es/diccionarios/index.html ata o 'Catálogo de encaixe galego tradicional' na de Innovación ou os informes do Instituto Galego de Estatística. De interese tamén o visor de imaxes aéreas de Galicia situado en http://www.xunta.es/visor. O Fondo Galego de Garantía Agraria da Xunta de Galicia achega este servizo en liña, pensado para poder medir parcelas ou distancias de xeito aproximado sen ter que desprazarse ó lugar. Achega algunhas características diferenciadas do Sigpac do Ministerio de Agricultura. VALEDOR DO POBO Permite descargar informes ordinarios e extraordinarios, entre os últimos os referidos á contaminación acústica, á marxinación ou á vellez. VIEIROS Este portal dispón dalgunhas publicacións virtuais, como 'Por conto alleo', de Camilo Franco, en http://www.vieiros.com/rlts.asp. Como no caso das galegas, incluímos neste apartado webs que son bibliotecas virtuais ou cando menos dispoñen dun apartado de biblioteca, así como arquivos con documentos dixitalizados de interese para usuarios e usuarias de Galicia. ARCHIVOS ESPAÑOLES EN RED Milleiros de documentos dixitalizados e catálogos en liña de arquivos estatais. Entre os documentos hai moitos referidos a Galicia, por exemplo preitos ou autorizacións a pasaxeiros para embarcarse cara ás Indias. BIBLIOTECA DE RECURSOS DE UNIVERSIA http://biblioteca.universia.net O portal universitario iberoamericano Universia achega unha biblioteca de recursos de aprendizaxe dixitais composta por máis dun millón de documentos. É preciso rexistrarse para empregala. Buscando por 'Galicia' aparecen máis de 300 resultados, polo que pode ser interesante utilizala. BIBLIOTECA FEIJONIANA http://www.filosofia.org/bjf/index.htm Apartado da web www.filosofia.org que pon a disposición dos visitantes en formato dixital as obras do frade bieito galego Benito Jerónimo Feijoo, coma o 'Teatro crítico universal' e as 'Cartas eruditas y curiosas'. BIBLIOTECA NACIONAL http://www.bne.es/esp/bidigital.htm A BNE dispón dun servizo de biblioteca dixital, no apartado 'Colecciones digitales', na que a 20 de decembro do 2006 hai dixitalizados máis de 400 libros e varios milleiros de documentos máis, como mapas, planos, gravados, debuxos, fotografías revistas e periódicos, partituras e gravacións sonoras. De interese para os usuarios e usuarias galegos hai, por exemplo, cinco mapas antigos de Galicia. Por suposto, a BNE achega o catálogo virtual dos seus fondos físicos, xa na portada: http://www.bne.es. BIBLIOTECA VIRTUAL DO CSIC Publicacións e recursos en liña de interese para quen se dedica á investigación. BIBLIOTECA VIRTUAL MIGUEL DE CERVANTES http://www.cervantesvirtual.com Creada primeiramente para ofrecer en formato dixital libros clásicos en castelán, na actualidade inclúe tamén textos noutras linguas como o galego, por exemplo as cantigas de Martín Códax, así como acceso ós catálogos doutras bibliotecas que achegan contidos en varios idiomas (catalán, galego, inglés, francés, italiano, portugués e alemán). Ademais, atopamos ducias de obras de autores e autoras de Galicia en castelán, e tamén de fóra de Galicia pero con contidos de tema galego. E lembremos que este portal conta cunha ferramenta moi útil: foros onde é posible propoñer unha cuestión sobre unha obra ou a persoa que a escribiu para que outra xente opine e nós poidamos conseguir así información adicional. Na actualidade, o director do Consello Científico da entidade é o catedrático e ex reitor da Universidade de Santiago Darío Villanueva. Ademais das webs xa citadas, existen catálogos virtuais de interese e outros sitios en lingua española en Internet que sen seren bibliotecas poden ser de interese para usuarios e usuarias de Galicia polo que ofertan. CATÁLOGO COLECTIVO DO PATRIMONIO BIBLIOGRÁFICO ESPAÑOL http://www.cultura.mecd.es/bibliotecas/MC/CCPB/index.html Catálogo de obras de entre os séculos XV e XX conservadas en bibliotecas españolas. Contén máis de 700.000 títulos, entre eles obras galegas. CATÁLOGOS DAS BIBLIOTECAS ESTATAIS http://www.cultura.mecd.es/bibliotecas/MC/CBPE/index.html Catálogos en liña das bibliotecas estatais do Ministerio de Cultura e directorio de recursos dixitalizados, fundamentalmente artigos de revistas especializadas. CONSTITUCIÓN ESPAÑOLA EN GALEGO http://www.senado.es/constitu/indices/const_gallego.pdf Ofrécea o Senado en formato PDF, nun único documento, mentres que na web do Parlamento de Galicia (http://www.parlamentodegalicia.es) tanto esta como o Estatuto non se poden descargar directamente, senón que hai que ir lendo apartado por apartado. Loxicamente si os podemos xuntar e pegar nun único documento, pero é máis rápida a fórmula do Senado se o que nos interesa é quedar cunha copia do conxunto do texto. CONSTITUCIÓN EUROPEA EN GALEGO http://www.constitucioneuropea.es A Constitución Europea, protocolos e anexos, e declaracións anexas, en galego, descargable en PDF. CORREOS Un dos seus apartados é un buscador de códigos postais para cando precisemos enviar unha carta postal. Trátase da guía en formato papel convertida nunha base de datos accesible na rede. DICCIONARIOS.COM Achega en forma de bases de datos dicionarios de español, sinónimos e antónimos, inglés, francés, alemán, italiano, catalán e portugués. DICIONARIOS DA RAE No sitio web da Real Academia Española podemos consulta-la base de datos da versión dixital do seu dicionario de español actualizada con novas palabras engadidas ata xuño de 2004, así como o 'Diccionario panhispánico de dudas', versión dixital da primeira edición, de outubro de 2005. Igualmente podemos le-lo discurso de ingreso na RAE de varios académicos. DICIONARIOS DE ELMUNDO.ES http://www.elmundo.es/diccionarios Inclúe como bases de datos dicionarios de español, sinónimos, antónimos, inglés, francés e medicina. E-LIBRO Plataforma que permite o acceso, mediante pagamento, a libros electrónicos que maioritariamente están publicados en español, portugués e inglés, así como a libros impresos baixo demanda. Algúns con contidos referidos a Galicia e de autores galegos, debido a que se incorporaron a esta plataforma milleiros de títulos da Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Trátase do servizo español da plataforma Ebrary, que opera nun cento de países e ten cinco millóns e medio de usuarios. Entre as editoriais que achegan fondos están Oxford University Press, Elsevier, IBM Redbooks, McGraw Hill, Ramdom House, Penguin Classics, John Wiley & Sons, Cambridge University Press e moitas outras. Conta con máis de 100.000 libros e documentos. E-NCICLOPEDI@ http://www.enciclopedia-sm.com Web desta enciclopedia virtual que complementa o libro do mesmo nome editado por Ediciones SM, achegando enderezos de webs que tratan dos temas indicados no volume. ENCARTA A enciclopedia dixital en castelán de Microsoft permite consultar de balde parte dos seus contidos. PÁGINAS AMARILLAS http://www.paginasamarillas.es As edicións en papel das múltiples guías de Páginas Amarillas, convertidas en bases de datos e accesibles en Internet de balde. PÁGINAS BLANCAS As edicións en papel das múltiples guías de Páginas Blancas, convertidas en bases de datos e accesibles en Internet de balde. PARNASEO Web da Universidade de Valencia que atesoura unha colección de textos modernos e clásicos en castelán, con mencións a temas galegos. REBIUN Web da Rede de Bibliotecas Universitarias españolas, desde a que se poden buscar libros nos catálogos de todas elas. SIGPAC http://www.mapa.es/es/sig/pags/sigpac/intro.htm Servizo de Información Xeográfica do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, que mostra fotos aéreas de boa parte do territorio español e que está pensado para poder medir predios ou distancias de xeito aproximado sen ter que desprazarse ó lugar. De doada utilización. UNED A Universidade Nacional de Educación a Distancia (UNED) achega unha sección da súa web denominada Biblioteca de Referencia en Línea, con máis de 3.000 ligazóns clasificadas por temas: http://www.uned.es/biblioteca/referencia/PAGINAINICIO.HTML. Así mesmo dispón dun arquivo dixital desde o que se poden descargar libros e outros documentos: http://e-spacio.uned.es/fez/index.php. A continuación imos achegarnos a sete grandes proxectos de bibliotecas dixitais que están en distintas fases de desenvolvemento e que poden resultar de interese coñecer a pesar de que polo momento non se lle vaia sacar tanto rendemento como dentro duns anos. PROXECTO GUTENBERG Foi durante moito tempo o proxecto máis sólido para crear unha biblioteca dixital en liña. Naceu da man de Michael Hart en 1971, para difundir de balde textos e libros famosos. Co espallamento de Internet a iniciativa acadou unha canle axeitada, na que centos de voluntarios e voluntarias de todo o mundo contribuíron para dixitalizar e ofrecer de balde para a comunidade de internautas obras nas que xa caducaron os dereitos de autor, aínda que tamén se pode encontrar algunha recente. A maioría dos libros desta biblioteca virtual, que conta con máis de 20.000 títulos, están en inglés, mais obras noutros cincuenta idiomas. Cada mes descárganse ó redor de dous millóns de copias, segundo se di na web, e ademais dun servidor central hai servidores espello para poder baixar deles os libros se o central está atendendo demasiadas peticións nun momento dado. Non atopamos ningún libro en lingua galega, pero si de autoría galega, por exemplo 'La tribuna' ou 'Un viaje de novios', de Emilia Pardo Bazán. BOOKS, O PROXECTO DE GOOGLE A propia Internet no seu conxunto é considerada como a maior biblioteca da humanidade, cos contidos repartidos en innumerables servidores e cos buscadores como os seus catálogos. Para o buscador Google iso non era suficiente e por iso comezou o proxecto Books (http://books.google.com) en decembro do ano 2003 (inicialmente coa denominación Print). Aspira a se-la maior biblioteca virtual da humanidade, con quince millóns de libros dixitalizados ata o ano 2015. Para chegar a esa enorme cantidade conta con acordos con varias importantes bibliotecas -as das universidades de Michigan, Harvard, Stanford e Oxford e a Biblioteca Pública de Nova York foron as primeiras- que ceden os seus fondos para ofrecelos dixitalizados a través do portal, e creou ademais un programa de afiliación para editoriais que lles permite ofrecer os seus libros -recentes ou procedentes do seu fondo editorial- a través do mesmo. En 2006 incorporouse ó proxecto a Universidade Complutense de Madrid, primeira universidade española en sumarse a esta ambiciosa iniciativa. Os libros sobre os que xa ninguén ten dereitos de autor pódense consultar completos. E para os casos nos que estes aínda non caducaron, Google ten tres fórmulas, unha para libros fornecidos por editoriais, que deixa ver enteiras soamente un número reducido de páxinas da publicación; a segunda, para libros sobre os que existen dereitos de autor e que proceden dalgunha desas bibliotecas, que consiste en amosar soamente unhas poucas liñas da páxina ou páxinas onde aparecen a palabra ou palabras que buscamos; e a terceira fórmula é mostrar soamente os datos do libro nos que aparecen a palabra ou palabra que buscamos, sen mostrar ningún fragmento: sabemos que atoparemos aí o contido que nos interesa pero teremos que ir á biblioteca ou á librería. Ante as críticas de editoriais e de persoas titulares de dereitos -e non necesariamente os propios autores ou autoras-, está por ver se os tribunais estadounidenses lle permiten á empresa manter estas fórmulas ou se pola contra deberá retirar todos aqueles libros sobre os que existen aínda dereitos de autoría. En calquera caso, a compañía xa advirte que para estes volumes en concreto a intención non é ofrecelos completos, senón facilita-la localización da información, para que despois os poidamos consultar en bibliotecas ou mercar en librerías se o desexamos, e para tal finalidade ofrece ligazóns tanto a unhas coma a outras, advertindo que, fronte ó que sucede noutras partes do seu portal, non obtén beneficios por esta actividade -ou polo menos non obtén beneficios directos, pero cremos que si indirectos porque o que si consegue é publicidade de balde-. Outras das críticas que se lle fixo a Google cando lanzou a súa iniciativa foi que comezou a traballar con bibliotecas que conteñen sobre todo libros en inglés. Con todo, a empresa asegura que está dixitalizando libros presentes nesas bibliotecas, pero escritos en tódalas linguas que forman os seus fondos, e ademais os editores poden participar con libros nas linguas que desexen. A recente incorporación da Universidade Complutense servirá sen dúbida para incrementa-los fondos nas linguas peninsulares. Hai casos curiosos: cando rematabamos este libro podíanse atopar obras de Rosalía de Castro como 'La hija del mar' e 'El caballero de las botas azules' en castelán ou 'Poems', edición en inglés, pero ningunha en galego polo momento (con todo, as obras completas si están en Internet, en www.cervantesvirtual.com). E o mesmo sucede con Ramón Otero Pedrayo, do que está dixitalizada a obra 'Paisajes y problemas geográficos de Galicia', ou con Vicente Risco, do que hai 'El problema político de Galicia'. En cambio, cando preparamos este libro non había nada por exemplo de Castelao. Os dous libros en castelán de Rosalía foron dixitalizados pola editora catalá Linkgua, que ofrece edicións personalizadas dos textos, e o volume en inglés é unha edición da Universidade Estatal de Nova York. Do libro de Otero, editado en 1928 pola Compañía Ibero-americana de Publicaciones, supoñemos que se encontraba entre os fondos dalgunha das bibliotecas asociadas con Google, igual que o de Risco, da mesma editorial e publicado en 1930. Libros en galego tamén vai habendo, por exemplo a 'Historia sintética de Galicia' de Ramón Villar Ponte, publicada en 1927 por Edición Nós na Coruña. De tódolos xeitos, a maior utilidade para quen consulte Google Books desde Galicia seguramente será a de localizar referencias a temas galegos en libros publicados no estranxeiro. Hai ducias de miles de referencia se se procura a palabra 'Galicia', aínda que moitas destas corresponderán ó territorio polaco que se escribe de igual xeito ou á antiga Nova Galicia mexicana. Unha consulta a esta enorme biblioteca dixital se cadra pode achegarnos bibliografía que non coñeciamos sobre calquera tema galego. A iniciativa de dixitalización de libros de Google provocou dúas reaccións a grande escala: primeiro a de varios países europeos, temerosos de que o predominio da cultura en lingua inglesa sexa prexudicial para a cultura noutras linguas, e máis recentemente a dos competidores de Google agrupados na Open Content Alliance (Alianza do contido aberto, en tradución literal). A BIBLIOTECA DIXITAL EUROPEA http://www.theeuropeanlibrary.org Desde hai anos existían proxectos europeos para a dixitalización de documentos como o xurdido trala reunión de Lund, en Suecia, no ano 2001, ou o proxecto Presto-Space, para a dixitalización do patrimonio audiovisual europeo. Pero foi no 2004, meses despois de anunciar Google o comezo do seu proxecto, cando houbo unhas primeiras xuntanzas de alto nivel entre representantes de Francia, España, Alemaña, Italia, Hungría e Polonia, países que solicitaron en varias reunións no 2005 o apoio do resto dos estados europeos, e deste xeito, o 14 de novembro dese ano o consello de ministros de Cultura europeos celebrado en Bruxelas apoiou de forma unánime que se cree unha biblioteca dixital europea. Esta institución está dando os seus primeiros pasos trala creación dun 'comité de pilotaxe' que se encarga de facer un informe sobre o que debe ser a biblioteca, e poñendo a disposición dos internautas na rede o portal www.theeuropeanlibrary.org, desde o cal se poden consultar simultaneamente os catálogos informatizados das bibliotecas nacionais alemá, británica, checa, croata, eslovaca, dinamarquesa, eslovena, estoniana, finesa, francesa, holandesa, húngara, italiana, lituana, portuguesa, serbia e suíza, catálogos que remiten fundamentalmente a obras en papel, pero é un primeiro paso. Comprobamos que os contidos da biblioteca non están restrinxidos ós países da Unión Europea, senón que se abre a outros coma Suíza ou Serbia que teñen diversos vínculos coa UE. A Comisión Europea non quixo partir de cero, senón que se optou por facilitar un acceso integrado desde unha web multilingüe ó material xa dixitalizado polas institucións culturais europeas, e non só bibliotecas, senón tamén arquivos ou museos entre outras. A Biblioteca Dixital Europea medrará a partir do incremento das coleccións de documentos dixitalizados xa existentes, e ten o xérmolo nun proxecto cofinanciado pola Unión Europea dentro do Quinto Programa Marco de Investigación, denominado The European Library Project (TEL-Project). Ademais de libros dixitalizados, o proxecto europeo contempla ofrecer material audiovisual, fotografías e reproducións de documentos conservados en arquivos, e o obxectivo non é só facilita-la súa consulta, senón tamén a súa conservación de cara ó futuro, dado que consultando documentos dixitalizados non será preciso acceder ós orixinais, que desa maneira se conservarán mellor. Durante os primeiros catro anos, agárdase que se invistan no proxecto entre 200 e 250 millóns de euros que asumirán os estados membros e a Unión, a cal destinará uns 60 millóns de euros do programa eContentplus e promoverá a creación de centros de competencia para a dixitalización de documentos e a súa conservación dixital. Agárdase ademais a contribución privada para completar a pública. Se temos en conta que Google planea dixitalizar quince millóns de libros, veremos que tamén este portal e os seus socios no proxecto terán que continuar facendo un forte investimento. No ano 2006 espérase inicia-la colaboración activa no portal europeo de tódolos países participantes e para o 2008 cóntase con que xa exista un acceso único a través do portal multilingüe a tódolos catálogos das bibliotecas nacionais europeas e un mínimo de dous millóns de obras dixitalizadas, incluíndo libros, imaxes, arquivos de son, etc. As expectativas para o 2010 son a incorporación das coleccións de arquivos, museos e outras bibliotecas, e posiblemente editoriais, ofrecendo xa acceso a uns seis millóns de documentos dixitalizados, número que podería ser maior se se consegue a participación nesta biblioteca europea de institucións locais. Os 138 millóns de usuarios rexistrados nas bibliotecas europeas terán así un acceso doado a catálogos e a fondos dixitalizados. Polo momento xa hai dixitalizados libros como o 'Códice Calixtino', en edición de 1882 da editorial francesa Maisonneuve: 'Le codex de Saint-Jacques de Compostelle (Liber de miraculis S. Jacobi). Publ. pour la première fois en entier par le P. F. Fita,.... Avec le concours de Julien Vinson'. Encontrámolo buscando no portal, que nos remite á web de Gallica, a biblioteca virtual da Biblioteca Nacional Francesa. Gallica ten dixitalizados milleiros de volumes e imaxes e 500 horas de gravacións e nos primeiros meses de 2006 recibe xa máis dun millón de consultas mensuais, o que sen dúbida é unha boa mostra das posibilidades que proporcionaría unha biblioteca dixital europea. Por certo, que á hora de buscar libros galegos nas bibliotecas destes países veremos que hai bastantes máis títulos dos que sospeitamos. A COMPETENCIA DE GOOGLE: OPEN CONTENT ALLIANCE http://www.opencontentalliance.org Google, que hoxe en día é o buscador máis popular de Internet, é tamén unha referencia para os seus competidores máis directos coma Yahoo! e Microsoft. Estes, a pesar de competir entre si, participan con outros socios para poñer en marcha unha alternativa ó proxecto de Google, que ten o seu portal en www.opencontentalliance.org. A Open Content Alliance (OCA) foi proxectada por Internet Archive (http://www.archive.org) e Yahoo! (http://www.yahoo.com) a principios do ano 2005 para «axudar a construír un arquivo permanente de textos dixitalizados multilingües e contido multimedia». Isto permitiría, segundo se explica na web, ofrecer acceso público «a un rico panorama da cultura do mundo». A OCA comezará dixitalizando coleccións do European Archive, Internet Archive, National Archives (Reino Unido), O'Reilly Media, Prelinger Archives e a universidade estadounidense de California e a canadense de Toronto. Na actualidade xa se sumaron á iniciativa ducias de organizacións máis, entre elas Microsoft, que planea dar acceso ós contidos dixitalizados a través do seu portal (http://www.msn.com), do mesmo xeito que Yahoo! planea facelo. Como nos casos de Google e europeo, haberá documentos que se poderán consultar e descargar enteiros e outros de consulta restrinxida a uns fragmentos ou páxinas, pero sempre co permiso expreso dos titulares do copyright. Con todo, a OCA xa anuncia que estudará coas editoriais modelos de negocio para que se poida proporcionar a través de Internet acceso ós materiais nos que aínda están vixentes os dereitos de autor. ARCHIVE.ORG Internet Archive preséntase co lema 'Acceso universal ó coñecemento humano' e proporciona libros, películas, gravacións sonoras, música e mesmo o contido de sitios web, incluídas webs galegas, ó longo dos anos a través da súa 'Wayback Machine', ou 'Máquina da Volta Atrás', unha peculiar máquina do tempo de Internet. Este sitio web é un dos promotores da Open Content Alliance e anunciou o 20 de decembro do 2006 que xa superou a cifra de 100.000 libros dixitalizados. IBIBLIO Biblioteca que ademais de poñer a disposición dos visitantes libros, tamén achega música e software, o que a diferenza doutras bibliotecas dixitais, e que mostra outra posibilidade de evolución destas, cando menos no que se refire ó software libre. Hai algúns contidos sobre Galicia pero non moitos. PROXECTO MILLÓN DE LIBROS Proxecto desenvolvido desde a universidade estadounidense Carnegie Mellon que aspira a dixitalizar un millón de libros en diferentes linguas ata 2007. De momento non hai ningún en galego pero si por exemplo libros sobre o Camiño de Santiago en inglés. BIBLIOTECA NACIONAL DIGITAL DE PORTUGAL Achega, entre outros, libros dixitais sobre historia de Portugal que tamén permiten coñece-las relacións de Galicia con Portugal ó longo da historia desde outro punto de vista. Véxase por exemplo a 'Chronica del Rey D. Pedro I deste nome, e dos reys de Portugal o oitavo cognominado o Justiceiro'. Este libro escrito no século XV por Fernão Lopes trata do rei Pedro -alcumado o Cruel, o Xusticeiro ou o Vingativo- que é coñecido pola súa relación con Inés de Castro, a aia galega da súa muller, Constanza. Non confundir co rei Pedro I de Castela, tamén chamado o Cruel ou o Xusticeiro, que foi coetáneo seu e ademais o seu sogro cando casou con Branca de Castela. Ademais de libros hai cartografía, gravados, publicacións periódicas, teses e outros documentos. BIBLIOTECASVIRTUALES.COM http://www.bibliotecasvirtuales.com Biblioteca con obras en castelán de autores de diferentes países, dispón dun buscador para localizar palabras ou frases no contido das obras. Ademais de libros sobre Galicia hai foros literarios nos que se debaten cuestións referidas á cultura galega. BIBLIOTECA ALEXANDRINA Situada na cidade exipcia de Alexandría, na moderna Biblioteca Alexandrina non faltan libros de autores galegos no seu catálogo de libros, por exemplo 'El gallego y su cuadrilla y otros apuntes carpetovetónicos', de Camilo José Cela. Ten algunha publicación dixital en lingua árabe. BIBLIOTHECA AUGUSTANA http://www.fh-augsburg.de/~harsch/augusta.html Achega obras en varias linguas, entre elas o latín, e hai algunha de interese para nós, coma o 'itinerarium Egeriae', a viaxe da monxa galega Exeria a Terra Santa, datada ó redor do ano 380. CANTIGAS DE SANTA MARÍA Hai varias webs en Internet que nos presentan a totalidade ou unha escolma: en http://www.pbm.com/~lindahl/cantigas temos unha reprodución facsimilar do orixinal das 'Cantigas de Santa María' de Afonso X o Sabio. En http://myschwerk.webzdarma.cz/cantigas.html ofrécese en edición bilingüe en galego e mais en checo unha selección e hai ademais outro apartado dedicado ás cantigas de amigo en http://myschwerk.webzdarma.cz/cantamigo.html. En http://www.3to4.com/Cantigas/e_index.html hai outra web cun índice en inglés e o resto do texto en xaponés, que mostra reproducións de imaxes das 'Cantigas'; finalmente http://brassy.club.fr/PartMed/Cantigas/CSMIDI.html é unha web en francés sobre as 'Cantigas de Santa María'. DIGITAL LIBRARIES http://www.digital-scholarship.org/sepb/sepr/sepr.htm Directorio de bibliotecas dixitais no mundo e recursos relacionados. DIGITAL LIBRARY FEDERATION Federación de bibliotecas virtuais con información sobre proxectos neste eido. DOMÍNIO PÚBLICO http://www.dominiopublico.gov.br Biblioteca virtual desenvolvida polo Goberno brasileiro en software libre e con contidos de dominio público. Achega libros en galego coma as 'Cantigas de Santa María' de Afonso X o Sabio. ENCYCLOPAEDIA BRITANNICA A editora desta prestixiosa enciclopedia en lingua inglesa permite consultar de balde na súa web unha versión reducida dos seus contidos. GALLICA A Biblioteca Nacional de Francia reserva un espazo denominado Gallica para obras literarias en formato dixital. Xa posúe milleiros de documentos e imaxes en formato dixital. Se buscamos, por exemplo, por Compostelle, ou Galice, atoparemos xa unhas cantas obras nas que hai referencias á nosa comunidade. GUÍA TELEFÓNICA Un directorio de guías telefónicas de todo o mundo, que nos permite consulta-las bases de datos en que se converteron as súas edicións en papel. IFLA http://www.ifla.org/II/diglib.htm Web da Federación Internacional de Asociacións de Bibliotecas e Institucións Amosa neste apartado da súa web un directorio de bibliotecas dixitais, bibliografía e recursos relacionados. IMDB A Internet Movie Data Base, ou base de datos de películas en Internet, consolidouse como unha das principais fontes de información sobre películas e series de televisión, fornecendo datos sobre estas e sobre as persoas que participan nelas, desde actores e actrices ata responsables de efectos especiais. |
