 
II. Bula inédita de Urbano II (25 abril
1093)
Fidel Fita
Biblioteca Nacional; cód.
Dd., 138; fol. 8 r. -9 r.
Urbanus episcopus, servus servorum Dei,
dilectis in Christo fratribus Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus,
principibus, clero et populo universo, per Hispaniam et Narbonensem provinciam
constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex ipsius Redemptoris nostri Jesu Christi
Domini constitutione sancitum est ut Romana Ecclesia, in Petri apostoli fide et
confessione fundata, universis per orbem terrarum debeat ecclesiis providere.
Petro namque [a] Domino dictum est: Rogavi pro te ut non deficiat fides tua; et
tu aliquando conversus confirma fratres tuos. Petro dictum est: Pasce oves
weas. Hanc autem sanctam Romanam Ecclesiam, hoc membrorum fidelium caput,
antiquus hostis invidia impugnare non cessat; qu[i]a videlicet, vitiato
capite, facilius membra cetera corrumpuntur. Sed evacuari non
potest diabolicis astutiis promissionis46divinae soliditas, qua super Petrum fundata Ecclesia
confirmata est; quia portae inferni non praevalebunt adversus eam. Nostris
tamen temporibus, divinae permissionis iudicio eamdem sanctam Romanam Ecclesiam
tanta impiorum persequutio conturbavit, ut nec a suis filiis qui longe sunt
sine vehementi discrimine visitari, nec suos ipsa filios valeat visitare. Quia
igitur ex nostro ad vos latere quemquam nunc temporis facile destinare non
possum[us], vices nostras karissimo fratri Bernardo, toletano commisimus, in
partem eum nostrae sollicitudinis adsciscentes. Habetis itaque propiciante
Domino penes vos ad quem, siqua vobis inciderint gravia referetis; cuiusque
consilio et hortatu quae ad salutem vestram pertinent peragetis. Ergo vice
nostra, ut nostro Apostolorumque in partibus vestris vicario humiliter obedite;
ipsius enim intererit vestris in partibus, vice nostrae auctoritatis concilia
celebrare, et salvo Romanae Ecclesiae iure quae disponenda fuerint secundum
canonicam disciplinam, Domino adiuvante disponere. Obedientes vos monitis
nostris misericordia divina custodiat et ab omnibus peccatis
absolvat.
Data apud coenobium Terrae maioris, VII
kalendas Maii.
Nuestro sabio Correspondiente el Dr. Ewald, en su
Reise nach Spanien47, dió noticia de tan importante documento:
|
«Dd. 138. chart. fol.
saec. XVII. enthält Concilien und Urkunden, darunter:
Fol. 8. Urban II (1096) Apr. 25. Episcopis et universo clero et
populo per Hispaniam et Narbonensem provinciam nuntiat, Bernardo Toletano
archiepiscopo legationem Hispanicam se dedisse. -Ex ipsis redemptoris. Apud
cenobium terre Maioris48 VII. kal. Mai.»
|
No sé de dónde sacó el Dr. Ewald que el
monasterio de Tierra Mayor estaba situado cerca de Burdeos. La
Gallia christiana 49
no lo nombra; y mucho me temo haya
ahí distracción que confunda aquel monasterio con el de la Seauve
majeure
(Silvae majoris.) Vacila, por lo tanto, la
razón de afirmar que la bula fuese redactada en 1096. Y no sólo
vacila, mas ni resiste al diploma de Alfonso VI, que cité50, fechado á 13 de Febrero de 1095, y D. Bernardo
suscribió, titulándose
romane ecclesie legatus. En
atención á este diploma, la bula del 25 de Abril, cuyo año
buscamos, no puede subir más acá del 1094.
No es anterior al de 1090; porque pasado el mes de Julio de
1089, escribió Urbano II51 al arzobispo de Toledo:
«Ricardo enim legationem quam hactenus
habuit, denegavimus; nec alii cuipiam vestrarum partium legationem
iniunximus... De ceteris, et quae Hispaniarum regnis per nos disponenda
provideris, et cui potissimum committenda Sedis apostolicae legatio videatur,
tuis nos nunciis et apicibus informabis.»
Tampoco es del año 1090; porque á 8 de Enero ya
era Legado Reinerio52; y siguió con este cargo, por lo menos, hasta el
año siguiente.
Expidióse, en fin, el mismo año, mes y día
que la inscrita al obispo de Tarragona53, en cuya cláusula final se lee:
«Memineris tamen ita te Archiepiscopum
institutum, ut tam tu quam aniversae provinciae Tarraconensis episcopi Toletano
tamquam Primati debeatis esse subiecti. Sic enim a nobis in Toletanae ecclesiae
privilegio constitutum est, quod nos omnino ratum volumus permanere. Nunc autem
multo amplius, quoniam ei nostrae sollicitudinis vices in Hispania universa et
in Narbonensi provincia ministrandas iniunximus. Datum VII kalendas
Maii.» Esta misma bula comienza recordando la del 1.º de
Julio 109154:
«Novit dilectio tua, frater in Christo
venerabilis, quo tenore, qua conditione palleum tibi privilegiumque
concesserimus.» Hace cargos á D. Berenguer,
injustificables si fuesen del año 1092, á 25
de
Abril:
«quomodo nobis et tu in fide sua et
comprovinciales primates per scriptum promiseritis vos in restitutionem
Terraconensis ecclesiae omnimodis institutos; nunc autem frequenti fama audimus
vestram illam industriam, vestrum studium, iam cessare et Terraconensis
restitutionem iam pene deficere.»
Otra razón ocurre, no menos perentoria. Jaffé,
suponiendo del año 1092 la carta dirigida á D. Berenguer, se ha
visto obligado á fecharla en Anagni, ciudad de los Estados pontificios,
cuya situación no se compadece con la simultánea estación
del Papa en el mismo día dentro del monasterio de Tierra Mayor. Resta
escoger entre los años 1093 y 1094. Este nos lleva á Roma, como
lugar de la data55; luego fué aquel. Y, en efecto, Urbano II,
á 20 de Abril de 1093, firmaba una de sus bulas en el monte Gargano56; y nada se opone á poder estimar que cinco
días más tarde hubiese pisado los umbrales del monasterio de
Tierra Mayor en la archidiócesis de Benevento57. La antigüedad y posición geográfica
de esta célebre abadía benedictina, se ven claramente
significadas por una bula (Jaffé, 4702), que Pascual II emitió
desde Benevento el día 13 de Febrero de 1113.
En 1096, siendo Legado apostólico, acompañó
D. Bernardo á Urbano II, asistiendo, como es sabido58, á la consagración de la iglesia de
Saint-Sernín de Tolosa (24 Mayo), y á la celebración del
concilio de Nimes (6-12 Julio); y ya le hemos visto59 revestido de aquella amplísima dignidad,
presidiendo en los concilios de Gerona (12 Diciembre, 1097) y de Vich (8 Mayo,
1098).
Ni dejó de intervenir á la sazón,
ejerciendo las veces el romano Pontífice, en el auge de las iglesias de
Barbastro y Oviedo. Conocida es la bula de Urbano II, que publicó el
sabio premonstratense D. Jaime Pascual, tomándola del archivo de la
ex-catedral
de Roda60. Ya dirigida á San Odón, obispo de Urgel
(1095-1122) en favor de Poncio, obispo de Roda (1097-1103) y á buena
cuenta, fechada como estuvo en el palacio de Letrán á 3 de
Mayo61, debe atribuirse al año 109862.
|
Urbanus episcopus, servus servorum Dei,
dilecto venerabili fratri O. Urgellensi episcopo salutem et apostolicam
benedictionem.
Juxta sacrorum canonum instituta magnis
deberes redargutionibus subjacere, qui, cum nullo metropolitano jure fungaris,
vicini a nobis opiscopi subjectionem vel obedientiam temere requisisti. Nos
autem fraternitati tuae, praesentium litterarum auctoritate, praecipimus, ut
eidem, Rotensi videlicet episcopo, quod jam XXX seu XL annis ipso vel
predecessores ejus tenuisse noscuntur63quiete tenere permittas, donec causa vestra vicarii
nostri B. Toletani archiepiscopi et aliorum episcoperum judicio, praesente
carissimo nostro filio Petro rege Aragonensium finiatur. Vale. [Dat. Laterani,
V nonas Maji.]
|
A su vez el Rey había dirigido al Papa la
súplica64, por donde consta la parte que tomó D. Bernardo en
la dilatación y fomento de la Cristiandad, orillas del Cinca y del
Alcanadre:
|
«Cum igitur, sicut dixi, tam pater
meus65quam ego regnum nostrum sub jure moderaminis et
tuitionis vestrae posuerimus, precor obnixe elementiam vestram ut episcopatum
illum in quo est Rota, qui longe jam tempore angustis terminis ob Sarracenorum
oecupationes conclusus est, secundum metas illas quibus cum undique Raimundus
Dalmacii episcopus et alii successores tenuerunt, teneat et possideat per
vestrae auctoritatis corroborationem tam iste domnus Poncius episcopus, qui
modo praeest, gratias Deo, canonice ordinatus, quam alii successores ejus in
perpetuum, cum his etiam omnibus quae de terra paganorum ibi addimus. In primis
Barbastram cum
terminis suis, Alchezar, Montionem, Calameram,
Almanara, unumquodque horum cum terminis suis, et quicquid deinceps intra metas
huius episcopatus tam nos quani alii Principes vel jam cepimus vel in futurum
per Dei auxilium ceperimus, prout melius tractare potero cum consilio praedicti
domni abbatis Tomeriensis atque etiam domni archiepiscopi Toletani Legati
vestri.»
|
Otras memorias, altamente estimables, nos quedan de lo que
actuó D. Bernardo, como
Legado apostólico, en favor de la
diócesis de Barbastro66. Por lo que toca á la Ovetense, básteme
citar su decreto67:
|
«Quoniam hominum memoria non valent diu
teneri rerum labentium causae, nisi doctorum providentia scripto fuerint
traditae; monet me, Bernardum Toletanae sedis archiepiscopum sanctaeque Romanae
Ecclesiae legatum totiusque Hispaniae primatem, ipsa veritatis ratio fideli
tradere stilo exquisitionem super diocesim Asturiarum sanctae Julianae68inter Ovetensem ecclesiam et Burgensem a me factam, mihi
a domino Papa bonae memoriae69Urbano, volantate gloriosi Hispaniae Principis Adefonsi,
impositam.
Noscat igitur universalis fidelium Ecclesia
coram praedicto Papa super praedicta diocesi, me proesente in Romana curia70, a Martino Ovetensi episcopo, Burgensi pontifice Garcia
adsistente, acta fuisse querimonia; cui tandem querimoniae venerandus vir
Apostolicus ducens esse dignum finem imponere, imposita mihi obedientia
praecepit exquirere a majoribus natu praefatao patriae, cui illarum sedium
tempore prisco jam dicta dioecesis cesserat jure legitimo; et cui concessiaset
justitiae ratio, illi a me traderetur possidenda perpetuo.
Huic autem rei mihi impositae boni
testimonii viri praesentes fuere Aloregis Adefonsi grammaticus et Pelagius
Bodam ejus71 notarius. Ex Jacobensi vero ecclesia abbas Oderius et
Joannes Roderici archidiaconus. Ex ecclesia Ovetensi Petrus Annai et Petrus
Menendi archidiaconi.
Regressus itaque Roma, a Romano Pontifice
hoc accepto negotio, saepe fatae dioecesis partes adii regis Adefonsi consilio,
cuius in finibus ecclesiam
sancti Martini de Mascuorres72 dedicavi73, quo74 ad indagandam hujus rei notitiam utriusque ordinis
illius terrae majores natu conveni; a quibus, semota falsitate, diligenti
inquisitione accepi ipsam terram propriam esse dioccesim Sedis Ovetensis ab
ipsa fundatione ecclesiae sancti Salvatoris. Adepta igitur hujus veritatis
indagine, dioecesim, quam suain esse didiceram, Martinum Ovetensem pontificem
jussi obtinendam intrare; quod equidem intendens implere, commune debitam
solvit naturae75. Ad haec, Pelagio episcopo ejus suecessori, plerisque
conciliis conquerenti, eadem lege et Martino praesuli, eamdem diocesim
possidendam ingredi praecepi.
Siquis autem huic justae exquisitionis
obviaverit scripto, Dei omnipotentis et domini Papae Urbani et nostri
anathematis subjaceat gladio.»
|
Este decreto, que Risco salvó del olvido76, se relaciona con varias bulas de Urbano II, mencionadas
por la
España Sagrada77, mas no por Jaffé. Dos yacen completamente
inéditas en el archivo de la catedral de Burgos78.
FIDEL FITA.
Madrid, 13 Junio, 1884.

Boletín de la Real Academia de la Historia [Publicaciones periódicas]. Tomo 5, Año 1884
|








|
|