 
II. Poesías inéditas de Gil de
Zamora
Fidel Fita
|
«Serenissimo suo domino Aldefonso,
divina providentia illustri regi Castellae, Legionis et Vandaliae, humillimus
scriptor suus, Frater Joannes Egidii, Fratrum, Minorum apud Zamoram doctor
insufficiens, regni terreni gubernaculum meritorium et aeterni bravium,
remuneratorium.
Officium almifuae matris almae regis
Jesu altissimi, pro cujus ordinatione devote vestra Serenitas mihi scripsit,
vestrae mitto magnificentiae per praesentem portitorem; scientes quod, si omnes
artus meos in linguam converterem, et omnium sapientium facundiam
haberem in tam praeclarissimae Virginis praeconium, nihil esset. Obtemperavi
siquidem praecepto Principis, sed non consummavi praeconia
Virginis.»
|
No compuso Gil de Zamora este
Oficio339, digno de
la demanda y expectativa de Alfonso X, sin contemplar en su propia
imaginación el acabado retrato que de aquel sabio Príncipe nos
trazó340:
|
«Aldefonsus
exinde341
regni fastigium, sicut haeres legitimus,
cui jure -paterno regnum Legionis et Castellae totiusque Vandaliae debebatur,
tanta fama fuit et gloria decoratus, quod Vascones Vasconiam, Africani quoque
sibi partem Africae offerebant. Ad ipsum quoque de universis fere mundi
partibus confluebant Comites, Marchiones, Principes et Barones, Milites et
burgenses, propter ipsius famae fragrantiam universaliter respirantem, habentes
ipsum, contra inimicos refugium, contra dubia consilium342, contra desolationem solatium, contra poenuriam et pauperiem
thesaurum munificum, communicatum liberaliter, non signatum. Adeo quioque
animum suum transtulit ad investigandas et perscrutandas mundanas scientias et
divinas, quod omnes fere scripturas triviales et quadriviales, canonicas et
civiles, scripturas quoque theologicas seu divinas transferri fecit in linguam
maternam; ita ut omnes possent evidentissime intueri et intelligere quoquomodo
illa quae, sub linguae latinas phaleris et figura, tecta et secreta etiam ipsis
sapientibus videbantur343. More quoque
Davidico etiam praeconium
Virginis gloriosae,
multas et perpulchras composuit cantinelas, sonis
convenientibus et proportionibus musicis modulatas.»
|
Al regio autor de las Cantigas, nuevo David, satisfizo sobre
seguro el
Oficio de la Virgen, que había
solicitado y recabó de Gil de Zamora. Dan principio á
Maitines siete versos cantables, divididos en
dos estrofas, que debían alternar con los versículos del salmo
XCIV:
ARIA.
|
|
Jesum, qui carnem induit
|
|
|
|
Virginei pudoris,
|
|
|
|
In cujus carne
fervuit
|
|
|
|
Stupendi vis amoris;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Mens jubilet
interius, |
5
|
|
|
Vox concinat exterius
|
|
|
|
In organis sonoris.
|
|
|
|
|
Sigue el himno de Maitines:
|
Virga de Jesse prodiit,
|
|
|
|
Virga virens tenella,
|
|
|
|
Quae tota florens exiit
|
10
|
|
|
De materna fiscella;
|
|
|
|
Purissima,
sanctissima, |
|
|
|
Rorifera, fructifera,
|
|
|
|
Carens omni
procella.
|
|
|
|
In templo cum virginibus
|
15
|
|
|
Virgo est aeducata,
|
|
|
|
Divinis charismatibus
|
|
|
|
Tota inebriata;
|
|
|
|
Agillima,
humillima,
|
|
|
|
Doctissima, verissima,
|
20
|
|
|
Deo et mundo grata.
|
|
|
|
Virgines
sacratissimas |
|
|
|
Virgo amplectebatur,
|
|
|
|
Ad laudes praeclarissimas
|
|
|
|
Ipsas exhorbatur;
|
25
|
|
|
Deifica, pacifica,
|
|
|
––––––––
382
––––––––
|
|
Hymnodica, melodica,
|
|
|
|
Deum contemplabatur.
|
|
|
|
Et sicut mente
praeditas |
|
|
|
Virgines diligebat,
|
30
|
|
|
Sic vagas et indomitas
|
|
|
|
Acriter arguebat;
|
|
|
|
Archetypa,
zelotypa, |
|
|
|
Legifera,
justifera,
|
|
|
|
Utrasque, diligebat.
|
35
|
|
|
Huic spiritus
angelici |
|
|
|
Devote assistebant,
|
|
|
|
Manna saporis
coelici
|
|
|
|
De sursum afferebant;
|
|
|
|
Quo viscera
sacrifera |
40
|
|
|
Cibario sacrario
|
|
|
|
Mire reficiebat.
|
|
|
|
A mane usque ad
tertiam |
|
|
|
Laudibus insistebat;
|
|
|
|
Post hanc totam
industriam
|
45
|
|
|
Ad opus convertebat;
|
|
|
|
Ad cantica Davidica
|
|
|
|
Post rediens, ut sitiens,
|
|
|
|
Tempus sic
expendebat. |
|
|
|
Ob hoc Pater
ingenitus
|
50
|
|
|
Exaltetur potenter;
|
|
|
|
Ejusque Unigenitus
|
|
|
|
Commendetur prudenter;
|
|
|
|
Hinc Spiritus Paraclitus,
|
|
|
|
Vivificus, munificus,
|
55
|
|
|
Invocetur clementer.
|
|
|
|
|
––––––––
383
––––––––
|
NOCTURNO I
|
Salmos.
Antífonas
|
|
Virgo prudens emiserat
|
|
|
|
Votum integritatis,
|
|
|
|
Nec nubere decreverat
|
|
|
|
Nisi per veritatis
|
60
|
|
|
Oraculum, spiraculum,
|
|
|
|
Et stupendum spectaculum
|
|
|
|
Constaret sibi satis.
|
|
|
|
Virtus divina
claruit
|
|
|
|
Cum virgao
praesentantur,
|
65
|
|
|
Ex quibus nulla floruit
|
|
|
|
Nec frondes
dilatantur;
|
|
|
|
Sed virga Joseph floruit
|
|
|
|
Tantum, et ipsa
floruit, |
|
|
|
Et fructus
renovantur. |
70
|
|
|
Visis his
mirabilibus, |
|
|
|
Mox Virgo desponsatur;
|
|
|
|
Sed a secretis
sedibus
|
|
|
|
Talis lex
allegatur, |
|
|
|
Quod primum florem virginum
|
75
|
|
|
Primo splendori
luminum |
|
|
|
Deberi
causabatur.
|
|
|
|
|
Lecciones.
Antífonas
|
|
Creaturis
pereuntibus, |
|
|
|
Totus mundus multatur;
|
|
|
|
Hinc in secretis sinibus
|
80
|
|
|
Secretum
pertractatur.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Cum quo misit ad
Virginem |
|
|
|
Rex coeli fortitudinem
|
|
|
|
Ut mundus redimatur.
|
|
|
|
Almus apocrisarius
|
85
|
|
|
Ut Virginem affatur,
|
|
|
––––––––
384
––––––––
|
|
Animus ejus anxius
|
|
|
|
Pavescens meditatur
|
|
|
|
Quare sic salutatur.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Cum quo misit ad
Virginem |
90
|
|
|
Rex coeli
fortitudinem
|
|
|
|
Ut mundus redimatur.
|
|
|
|
Gabrielis oraculum
|
|
|
|
Ut Virgo ponderavit,
|
|
|
|
Mox cordis
habitaculum |
95
|
|
|
Sponso summo aptavit.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Et totum Virgo
credidit |
|
|
|
Quod paranymplius edidit;
|
|
|
|
Nec quicquam
dubitavit. |
|
|
|
Virgo concepit regia,
|
100
|
|
|
Ad hanc
credulitatem |
|
|
|
Ut foecundata
gratia
|
|
|
|
Aeternam
veritatem
|
|
|
|
Ad mundi claritatem.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Et totum Virgo
credidit
|
105
|
|
|
Quod paranymphus
edidit;
|
|
|
|
Nec quicquam dubitavit.
|
|
|
|
Concepit Virgo
filium |
|
|
|
Absque ullo pudore,
|
|
|
|
Fabricatorem omnium
|
110
|
|
|
Absque ullo labore;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Qui fecit ipsam
Virginem; |
|
|
|
Post Christum Deum
hominem,
|
|
|
|
Prae cunctis
priorem. |
|
|
|
Huic nulla Virgo similis,
|
115
|
|
|
Munda sic et foecunda:
|
|
|
|
Quaecumque vero alia
|
|
|
|
Sterilis et inmunda;
|
|
|
|
Primae nulla secunda.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Qui fecit ipsam Virginem,
|
120
|
|
|
Post Christum Deum hominem,
|
|
|
|
Prae cunctis
priorem.
|
|
|
|
|
|
––––––––
385
––––––––
|
NOCTURNO II
|
Salmos.
Antífonas
|
|
Tota Virgo
deifica |
|
|
|
In montana volavit;
|
|
|
|
Contemnens ista
lubrica, |
125
|
|
|
Cognatam salutavit;
|
|
|
|
Ad cujus salutiferum
|
|
|
|
Verbum atque luciferum
|
|
|
|
Non natus exultavit.
|
|
|
|
Cognatam tribus mensibus
|
130
|
|
|
Virgo associavit;
|
|
|
|
Et suis sanctis manibus
|
|
|
|
De terra elevavit
|
|
|
|
Prophetam
admirabilem, |
|
|
|
Prae cunctis honorabilem,
|
135
|
|
|
Quem Deus suscitavit.
|
|
|
|
Corde Deum glorificat
|
|
|
|
Virgo
intemerata, |
|
|
|
Lingua Deum magnificat:
|
|
|
|
In plebe visitata
|
140
|
|
|
Glorificat et praedicat,
|
|
|
|
Magnificat, specificat
|
|
|
|
In sese fecundata.
|
|
|
|
|
Lecciones.
Antífonas
|
|
Gestat claustrum virgineum
|
|
|
|
Potentem infirmatum;
|
145
|
|
|
Gestat vas illud
aureum
|
|
|
|
Divitem
pauperatum. |
|
|
|
CORO.
|
|
Mirabile, terribile,
|
|
|
|
Concipere,
conspicere |
|
|
|
Immensum mensuratum.
|
150
|
|
|
Gigantem
breviatum, |
|
|
|
Excelsum inclinatum,
|
|
|
––––––––
386
––––––––
|
|
Excelsum
incunatum,
|
|
|
|
Creatorem creatum,
|
|
|
|
Stabilem immutatum,
|
155
|
|
|
Et Deum humanatum.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Mirabile, terribile,
|
|
|
|
Concipere,
conspicere |
|
|
|
Immensum mensuratum.
|
|
|
|
Joseph, sponsus
nntricius |
160
|
|
|
Thalami pudorati
|
|
|
|
Quia non erat conscius
|
|
|
|
Verbi carne velati;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Cogitabat
discedere, |
|
|
|
Et occulte
deserere
|
165
|
|
|
Vas templi consecrati.
|
|
|
|
Ipsam cura
magnifica |
|
|
|
Joseph reverebatur;
|
|
|
|
Quicquid arte mechanica
|
|
|
|
Sudando lucrabatur
|
170
|
|
|
Sponsae
praesentabatur. |
|
|
|
CORO.
|
|
Cogitabat discedere,
|
|
|
|
Et occulte deserere
|
|
|
|
Vas templi consecrati.
|
|
|
|
Dum iret
Jerosolymam |
175
|
|
|
Joseph ad
profitendum,
|
|
|
|
Non invenit hospitium
|
|
|
|
Virgini ad
manendum;
|
|
|
|
Sed vile diversorium
|
|
|
|
Et modicum praesepium
|
180
|
|
|
Ad jumenta tenendum.
|
|
|
|
Ibidem, nocte
media, |
|
|
|
Peperit Salvatorem
|
|
|
|
Virgo pudica, regia,
|
|
|
|
Non sentiens
laborem
|
185
|
|
|
Neque ullum
dolorem. |
|
|
|
CORO.
|
|
Non invenit
hospitium
|
|
|
|
Virgini ad manendum.
|
|
|
|
|
|
––––––––
387
––––––––
|
NOCTURNO III
|
Salmos.
Antífonas
|
|
Sicut emittit radium
|
|
|
|
Sol absque
laesione,
|
190
|
|
|
Sic Virgo dedit filium
|
|
|
|
Sine corruptione;
|
|
|
|
Puerpera, clausifera,
|
|
|
|
Concipiens et pariens
|
|
|
|
Absque foedatione.
|
195
|
|
|
Non concassatur vitrea
|
|
|
|
Per radium solarem,
|
|
|
|
Sic nec aula
virginea
|
|
|
|
Per partum
puellarem;
|
|
|
|
Immo fit tota
purior |
200
|
|
|
Integrior et pulchrior
|
|
|
|
Non habens sibi parem.
|
|
|
|
Sicut vellus non
rumpitur |
|
|
|
Destillando liquorem,
|
|
|
|
Ita nec Virgo
laeditur
|
205
|
|
|
Gignendo
creatorem; |
|
|
|
Immo, ut lana
candida
|
|
|
|
Tota remansit lucida,
|
|
|
|
Solis habens splendorem.
|
|
|
|
|
Lecciones.
Antífonas
|
|
In partu almae
Virginis |
210
|
|
|
Tres soles
claruerunt;
|
|
|
|
In unum corpus luminis
|
|
|
|
Paulatim
redierunt. |
|
|
|
CORO.
|
|
Fons olei tunc patuit,
|
|
|
|
Et templum Pacis
corruit |
215
|
|
|
Et idola ruerunt.
|
|
|
|
Tunc circa solem aureus
|
|
|
|
Circulus se evexit;
|
|
|
––––––––
388
––––––––
|
|
Atque vultus virgineus
|
|
|
|
Cum prole, quam adspexit
|
220
|
|
|
Augustus et
dilexit344.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Fons olei tunc patuit,
|
|
|
|
Et templum Pacis
corruit, |
|
|
|
Et idola ruerunt.
|
|
|
|
Per spiritus
angelicos
|
225
|
|
|
Pastores convenerunt;
|
|
|
|
Et per aspectus
coelicos |
|
|
|
Magi adoraverunt.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Utrique partum
cernere, |
|
|
|
Superno Dei munere.
|
230
|
|
|
Virginis meruerunt.
|
|
|
|
Legi naturae
obvii, |
|
|
|
Ut Sodoma, ruerunt;
|
|
|
|
Bos et
brunellus345socii
|
|
|
|
Reverentes fuerunt,
|
235
|
|
|
Nec foenum
tetigerant. |
|
|
|
CORO.
|
|
Utrique partum cernere,
|
|
|
|
Superno Dei
munere, |
|
|
|
Virginis meruerunt.
|
|
|
|
In partu almae
Virginis |
240
|
|
|
Cuncta
obstupuerunt;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Nam sub adspectu luminis
|
|
|
|
Nullum talem viderunt.
|
|
|
|
Hunc nescivit
scientia, |
|
|
|
Neque experientia;
|
245
|
|
|
Naturae
refugerunt. |
|
|
|
CORO.
|
|
Nam sub adspectu
luminis
|
|
|
|
Nullum talem viderunt.
|
|
|
|
|
|
––––––––
389
––––––––
|
Laudes
|
Antífonas
|
|
Laudent matrem
pietatis, |
|
|
|
Laudent templum
Trinitatis, |
250
|
|
|
Laudent stellam claritatis,
|
|
|
|
Laudent hortum
voluptatis |
|
|
|
Regna et imperia.
|
|
|
|
Laudet fontem
venustatis, |
|
|
|
Laudet rosam charitatis,
|
255
|
|
|
Violam humilitatis,
|
|
|
|
Lilium integritatis
|
|
|
|
Jubilans
Ecclesia. |
|
|
|
Laudet rubum
visionis
|
|
|
|
Et virgam
correctionis,
|
260
|
|
|
Laudet vellus Gedeonis
|
|
|
|
Et marina
refectionis |
|
|
|
Tota vigilantia.
|
|
|
|
Altum thronum
Salomonis, |
|
|
|
Fulcrum qui est Absalonis,
|
265
|
|
|
Totum portum
stationis,
|
|
|
|
Claram vallem visionis
|
|
|
|
Benedicant
omnia. |
|
|
|
Laudent matrem veri
Dei |
|
|
|
Matrem summi Nazaraei
|
270
|
|
|
Cuncta quae subsistunt ei,
|
|
|
|
Coelum, terra, lux diei
|
|
|
|
Et superna curia.
|
|
|
|
Himno
|
|
Mundi hujus
creaturas, |
|
|
|
Tam praesentes quam
futuras,
|
275
|
|
|
Manentes et perituras,
|
|
|
|
Ad laudes Virginis
puras
|
|
|
|
Invitemus perenniter,
|
|
|
––––––––
390
––––––––
|
|
Psallamus
concorditer. |
|
|
|
Haec est Virgo
generosa, |
280
|
|
|
Haec est Virgo gratiosa,
|
|
|
|
Haec est prudens et formosa,
|
|
|
|
Haec est veris vernans rosa
|
|
|
|
Redolens suaviter.
|
|
|
|
Et confortans fortiter.
|
285
|
|
|
Haec est coelorum
regina, |
|
|
|
Haec est gerula divina,
|
|
|
|
Haec est gratiae
piscina, |
|
|
|
Peccatorum medicina,
|
|
|
|
Sanans aegros dulciter,
|
290
|
|
|
Sanans liberaliter.
|
|
|
|
Haec est absque
labe spina, |
|
|
|
Haec est stella matutina,
|
|
|
|
Haec est gloriae
cortina,
|
|
|
|
Sobria propinans vina,
|
295
|
|
|
Quae pungunt mentaliter,
|
|
|
|
Soporant feliciter.
|
|
|
|
Haec est mater
Salvatoris,
|
|
|
|
Haec est mater
Genitoris,
|
|
|
|
Haec est thalamus pudoris,
|
300
|
|
|
Hac est clibanus
amoris |
|
|
|
Et ardens virtualiter
|
|
|
|
Et incendens salubriter.
|
|
|
|
Haec est alvear
dulcoris, |
|
|
|
Haec est facies decoris,
|
305
|
|
|
Pomum stupendi odoris,
|
|
|
|
Descensus vernalis roris
|
|
|
|
Algens mirabiliter,
|
|
|
|
Humectans
fertiliter. |
|
|
|
Ob hoc Pater
exaltetur, |
310
|
|
|
Ob hoc Filius laudetur,
|
|
|
|
Ob hoc Pneuma invocetur
|
|
|
|
A nobis fideliter
|
|
|
|
Atque unanimiter,
|
|
|
|
Amen. |
315
|
|
|
––––––––
391
––––––––
|
Cántico de
Zacarías. Antífona
|
|
Partum Virginis
Mariae,
|
|
|
|
Arcam totius sophiae,
|
|
|
|
Quem collaudant omni die
|
|
|
|
Angelicae
hierarchiae, |
|
|
|
Benedictum
comprobemus
|
320
|
|
|
Quem Deum esse
censemus. |
|
|
|
|
|
No sin justa razón el Sr. Menéndez y Pelayo346, ha
estimado bellísimo el
Oficio, y lo ha declarado pieza entre
muchas sobresaliente para el estudio de la poesía himnológica.
Que la musa latina floreció en España durante el curso del siglo
XIII, nos lo ha probado el
Poema de Roncesvalles347,
y lo probará el inédito348 del mallorquín Juan Burguñ, dedicado
á Bonifacio VIII, y no lo disimula Gonzalo de Bercéo349. Mas para juzgar del talento lírico del vate
zamorano, poco serían en verdad tres centenares de versos repartidos y
acompasados como la marcha de una procesión ceremoniosa. Mucho
más libre vuela su estro en dos canciones inéditas, que dan fin y
corona al
Liber Mariae.
En la primera vemos el coro de las Ciencias y de las Artes,
maravillándose de no poder comprender los privilegios de la Virgen. El
trivio y el
cuadrivio, ó la Gramática, la
Lógica y la Elocuencia, la Aritmética, la Música, la
Geometría y la Astronomía, alzan su voz en nombre de la
Naturaleza y de la Razón, de cuyos lamentos la Fortuna compasiva se
duele. Las liras ó estrofas, rimadas al arbitrio del compositor, como en
la silva castellana, recuerdan el estilo pindárico. Jamás el
astro de la tarde, rielando sobre la corriente del Duero, había
escuchado tan abrupta inspiración, encrespada como las altas sierras,
dilatada y voluble
como el Océano. Cierran el debate los
acordes, blandos y serenos, de la Teología.
«Incipit XXIIª
meditatio et oratio Virginis [incipiens ab hac littera Y.]
|
Ymago,
|
|
|
|
Ymitago
|
|
|
|
Mundissima Altissimi,
|
|
|
|
Genitrix
omnipotentis, |
|
|
|
Natura dolens miratur,
|
5
|
|
|
Atque ratio, |
|
|
|
Quo cilicet privilegio
|
|
|
|
Tuo derogatur. |
|
|
|
Illis fortuna condolens
|
|
|
|
Una saepe lamentatur;
|
10
|
|
|
Licet iis effectivum
|
|
|
|
Jus supponatur, |
|
|
|
Novum opus nunc
creatur |
|
|
|
Praeter jus suum.
|
|
|
|
Ordo stupet naturalis:
|
15
|
|
|
Nam a rivulo fons manat,
|
|
|
|
A flosculo ramus;
|
|
|
|
Et causalis
|
|
|
|
Res a causato. |
|
|
|
Sic commutato |
20
|
|
|
Ordine finali,
|
|
|
|
Res tenet principium;
|
|
|
|
Sic variatum |
|
|
|
Idem est; causans causatum;
|
|
|
|
Sequens praevium.
|
25
|
|
|
Activum
|
|
|
|
Verbum350
passivum |
|
|
|
Jam efficitur; |
|
|
|
Ab alio nascitur |
|
|
|
Quod est primitivum:
|
30
|
|
––––––––
393
––––––––
|
|
Est compositum |
|
|
|
Simplex; |
|
|
|
Finitum |
|
|
|
Fit infinitivum; |
|
|
|
Sic contra grammaticum
|
35
|
|
|
Non respectivum
|
|
|
|
Confertur; |
|
|
|
Non defectivum
|
|
|
|
Fit eclipticum. |
|
|
|
Nunc logicus admirari
|
40
|
|
|
Cogitur, |
|
|
|
Quod simul sunt
contraria |
|
|
|
Scita sociari; |
|
|
|
Partus pudori.
|
|
|
|
Et ita mori351
|
45
|
|
|
Hic locus: |
|
|
|
Haec mari mulier
concubuit
|
|
|
|
Si partu laeta
fiat, |
|
|
|
Nam eadem foeta et virgo fuit.
|
|
|
|
Hic mussat
Quintilianus, |
50
|
|
|
Marcus Tullius, Symmachus,
|
|
|
|
Sidonius et Justinianus;
|
|
|
|
Cum virginitas |
|
|
|
Et maternitas |
|
|
|
Sint simul, et
varius,
|
55
|
|
|
Index adulterii |
|
|
|
Partus fiat his qui signo
|
|
|
|
Carent, |
|
|
|
Signati fiunt dubii.
|
|
|
|
In hoc haesitans
stupescit |
60
|
|
|
Arithemeticus; nam numerus
|
|
|
|
Cubicus in se decrescit
|
|
|
|
Suae radici,
|
|
|
|
Ut possit dici |
|
|
––––––––
394
––––––––
|
|
Conformis. Hic nescit
|
65
|
|
|
Quomodo qui numero |
|
|
|
Capet, natura352
|
|
|
|
Numeretur; et sic,
plura
|
|
|
|
Possit fieri. |
|
|
|
Musicae proportioni
|
70
|
|
|
Cum sint subdita
omnia
|
|
|
|
Composita; |
|
|
|
Musicus componi |
|
|
|
Deum homini, |
|
|
|
Nubem lumini |
75
|
|
|
Miratur.
|
|
|
|
Sic toni melos |
|
|
|
Cum diapente |
|
|
|
Fit par sonorum
|
|
|
|
Iota353,
|
80
|
|
|
Jure vel lege
musicorum.
|
|
|
|
Hoc perhibente. |
|
|
|
Tetragonus continetur
|
|
|
|
Infra trigonum, trigonus
|
|
|
|
Infra conum; |
85
|
|
|
Jam, major habetur
|
|
|
|
Punctum linea, |
|
|
|
Equo tinea, |
|
|
|
Centrumque censetur
|
|
|
|
Excedere circulum;
|
90
|
|
|
Minor pygmaeo |
|
|
|
Fit gigas, |
|
|
|
Alvus fit Deo
|
|
|
|
Receptaculum. |
|
|
|
Astronomus visu, mente
|
95
|
|
|
In hoc haesitat,
quoniam
|
|
|
|
Sol latitat sub
stella;
|
|
|
|
Manente
|
|
|
––––––––
395
––––––––
|
|
Solis splendore, |
|
|
|
Stella plus more
|
100
|
|
|
Pristino lucente.
|
|
|
|
Hoc ab illo vilius |
|
|
|
Non fit lucendo; |
|
|
|
Sed se mutuo augendo
|
|
|
|
Lucent purius. |
105
|
|
|
Haec est virgo
singularis |
|
|
|
Parens unica, |
|
|
|
Arctos354
stella nautica, |
|
|
|
Portus salutaris; |
|
|
|
Vena veniae, |
110
|
|
|
portus gloriae,
|
|
|
|
Quam dos
puellaris |
|
|
|
Decoris non deserit;
|
|
|
|
Immo puella |
|
|
|
Manens et virgo
tenella
|
115
|
|
|
Deum peperit. |
|
|
|
Haec est gloriosa
|
|
|
|
Mater salvatoris;
|
|
|
|
Haec est speciosa
|
|
|
|
Virgo, flos pudoris;
|
120
|
|
|
Haec est lux jocosa,
|
|
|
|
Thalamus splendoris,
|
|
|
|
Haec est pretiosa
|
|
|
|
Salus peccatoris.
|
|
|
|
Haec est vitae
via,
|
125
|
|
|
Casta, munda, pura,
|
|
|
|
Dulcis, mitis, pia,
|
|
|
|
Felix creatura, |
|
|
|
Pariens modo mira,
|
|
|
|
Nova paritura |
130
|
|
|
Virum sine viro |
|
|
|
Contra logis jura.
|
|
|
––––––––
396
––––––––
|
|
Virgo virginum,
|
|
|
|
Expers criminum, |
|
|
|
Decus hominum. |
135
|
|
|
Coeli Domina, |
|
|
|
Salus gentium |
|
|
|
Spes fidelium, |
|
|
|
Lumen cordium, |
|
|
|
Nos illumina.
|
140
|
|
|
Nosque Filio
|
|
|
|
Tuo tam pio,
|
|
|
|
Tam propicio, |
|
|
|
Reconcilia; |
|
|
|
Et ad gaudia |
145
|
|
|
Nos perennia |
|
|
|
Duc propicia, |
|
|
|
Duc prece pia, |
|
|
|
Virgo Maria, |
|
|
|
Amen. |
150
|
|
|
¿Qué decir ahora de la segunda canción
Quid amoris? Que su primor algo se acerca
al de los himnos incomparables
Lauda Sion de Santo Tomás y
Stabat mater del Beato Jacopone de
Todi.
«Incipit XXIII. ª oratio, incipiens per litteram Z.»
Zelatrix zelantium aeterni luminis amatores, tutum refugium
inhaerentium Christo, tabernaculum et reclinatorium Jesu Christi, et tutum
refrigerium innocentium, Maria, mater alma et foecunda virgo, mater et
incorrupta, exaudi me miserum clamantem ad te hodie in meis
tribulationibus.
|
Quid vigoris,
quid amoris, |
|
|
|
Quid affectus, quid dulcoris
|
|
|
|
Habet nomen Virginis!
|
|
|
|
Est expertus totus mundus,
|
|
|
|
Scit peccator et immundus
|
5
|
|
|
Quae spes hujus
nominis. |
|
|
|
Dicant illi, qui damnati
|
|
|
|
Sed ad vitam revocati
|
|
|
––––––––
397
––––––––
|
|
Sunt Mariae
precibus. |
|
|
|
Dicat ille desperatus
|
10
|
|
|
Vitae domus, sed
salvatus
|
|
|
|
De inferni faucibus.
|
|
|
|
Dicant omnes
tribulati
|
|
|
|
Et peccatis onerati
|
|
|
|
Ubi sit refugium. |
15
|
|
|
Ad petendum, ad habendum
|
|
|
|
Certe, tute, recurrendum
|
|
|
|
Ad Mariae gremium. |
|
|
|
Ad hanc currunt omnes rei,
|
|
|
|
Ibi annum jubilaei
|
20
|
|
|
Habet nostra servitus.
|
|
|
|
Ipsa lima peccatorum,
|
|
|
|
Spes dolorum, schola morum,
|
|
|
|
Via scalae coelitus.
|
|
|
|
Quicquid est in creaturis
|
25
|
|
|
Bonis, castis, mundis, puris
|
|
|
|
Nomen parat Virgini.
|
|
|
|
Quodque ita nominatur
|
|
|
|
Per effectum
comprobatur |
|
|
|
Cum rem praebet
nomini. |
30
|
|
|
Ipsa fructus, ferax tellus,
|
|
|
|
Irrigatum rore
vellus, |
|
|
|
Ipsa sicca area.
|
|
|
|
Ipsa domus, templum, thronus,
|
|
|
|
Portus, porta portans
onus |
35
|
|
|
Granum sine palea.
|
|
|
|
Botrus Cypri355, palmes, palma,
|
|
|
|
Cedrus alta, vitis alma,
|
|
|
|
Cypressus de Libano.
|
|
|
|
Terra, mare, aër, ignis:
|
40
|
|
|
Portans, vehens, spirans,
igniens
|
|
|
|
In amoris clibano.
|
|
|
––––––––
398
––––––––
|
|
Tuber rubi, rubens rosa,
|
|
|
|
Violarum gratiosa,
|
|
|
|
Acanthus et lilium.
|
45
|
|
|
Tu myrtetum, olivetum,
|
|
|
|
Tu lauretum et
rosetum, |
|
|
|
Flos campi convallium.
|
|
|
|
Nardus, myrrha, thus, pigmentum,
|
|
|
|
Cinnamomum,
calamentum, |
50
|
|
|
Crocus, muscus,
fistula; |
|
|
|
Storax, stacte356
et amomum,
|
|
|
|
Nux, resina, replens
domum |
|
|
|
Aromatum cellula.
|
|
|
|
Mel dulcoris, flos
odoris,
|
55
|
|
|
Fons stuporis, pons laboris,
|
|
|
|
Incorrupta balsamus.
|
|
|
|
Arca, liber, testamentum,
|
|
|
|
Virga357,
manna, condimentum
|
|
|
|
Castitatis thalamus.
|
60
|
|
|
Sponsa, conjux, conjugata;
|
|
|
|
Mater Patris, Nati nata,
|
|
|
|
Virgo, decus virginum.
|
|
|
|
Leprosorum medicina;
|
|
|
|
Menstruatis fons, piscina;
|
65
|
|
|
Vita, salus
hominum. |
|
|
|
Ebur, vestis pretiosa,
|
|
|
|
Inaurata, gloriosa,
|
|
|
|
Tu talaris
tunica.
|
|
|
|
Sceptrum, sertum, diadema,
|
70
|
|
|
Tu Samsonis es
problema358,
|
|
|
|
Spes post Deum unica.
|
|
|
|
Tu es propositionis
|
|
|
|
Mensa panum, cum
coronis |
|
|
|
Propiciatorium.
|
75
|
|
––––––––
399
––––––––
|
|
Urna Legis, funda David
|
|
|
|
Qua Goliam nostrum
stravit, |
|
|
|
Tu reclinatorium.
|
|
|
|
Sunamitis Elisaei
|
|
|
|
Quae quandoque
fecit359
ei |
80
|
|
|
Mensam et coenaculum.
|
|
|
|
Hortus clausus, fons signatus,
|
|
|
|
Austro levi qui
perflatus,
|
|
|
|
Tu
Jove360umbraculum.
|
|
|
|
Tu minera361
claritatis,
|
85
|
|
|
Aurum fulvum362
deitatis; |
|
|
|
Tu fenestra
vitrea363.
|
|
|
|
Paradisus voluptatis
|
|
|
|
Ad exemplar charitatis,
|
|
|
|
Tu vitta
coccinea364
|
90
|
|
|
Murus Sion, turris David,
|
|
|
|
Urbs, castellum quod intravit,
|
|
|
|
Qui Patri complacuit.
|
|
|
|
Tu ancilla, tu puella
|
|
|
|
Tu plorantis es fiscella
|
95
|
|
|
In qua
vates365
latuit. |
|
|
|
Apotheca specierum,
|
|
|
|
Servans vitae dulce merum,
|
|
|
|
De Engaddi
vinea.
|
|
|
|
Avis rara, cara
caris;
|
100
|
|
|
Vittae
perpendicularis |
|
|
|
In directum
linea.
|
|
|
|
Lex naturae, limes Legis,
|
|
|
|
Mitigatrix irae Regis,
|
|
|
––––––––
400
––––––––
|
|
Risum
Sarae366
faciens. |
105
|
|
|
Tu es decus puellarum,
|
|
|
|
Tu securis prophetarum,
|
|
|
|
Lignum ferrum
attrahens367
|
|
|
|
Tu Heliae indumentum,
|
|
|
|
Aurae levis blandimentum,
|
110
|
|
|
Ad cantus alliciens.
|
|
|
|
Phoenix sola, philomena
|
|
|
|
Cujus dulci
cantilena |
|
|
|
Deitas
exiliens;
|
|
|
|
Cantu cordis emollita
|
115
|
|
|
Tracta venit, non invita
|
|
|
|
In puellae gremium.
|
|
|
|
De te dictum pratum ridet;
|
|
|
|
Quis non audit, si non videt,
|
|
|
|
Hunc concentum
avium368?
|
120
|
|
|
Sic perennis ad decorem,
|
|
|
|
Sic est cantus ad amorem
|
|
|
|
Horum concinentium369:
|
|
|
|
Turtur, pavo, phasianus
|
|
|
|
Passer, corvus,
pelicanus |
125
|
|
|
Te vel tuum filium,
|
|
|
|
Signant gestu, vel
decore,
|
|
|
|
More, cantu, vel moerore;
|
|
|
|
Sic et cantus merulae.
|
|
|
|
Signum hujus, et columba
|
130
|
|
|
Quae est simplex, et palumba;
|
|
|
|
Sed sunt voces
querulae. |
|
|
|
Virga virens in deserto,
|
|
|
|
Petra fluens in aperto,
|
|
|
|
Concha, ros, mons montium.
|
135
|
|
|
De quo monte est praecisus
|
|
|
––––––––
401
––––––––
|
|
Lapis ille, non
abscissus
|
|
|
|
Complectentium manibus.
|
|
|
|
Lapis iste, lapis mirus:
|
|
|
|
Plus vingoris quam
sapphirus
|
140
|
|
|
Habet et topazius.
|
|
|
|
Cum smaragdo amethysti,
|
|
|
|
Cum beryllo sunt et isti
|
|
|
|
Onyx et
ligurius370.
|
|
|
|
Onychinus et hyacinthus
|
145
|
|
|
Chrysoprasus371
auro tinctus |
|
|
|
Sardius cum jaspide.
|
|
|
|
Chrysolithus et sardonix,
|
|
|
|
Cum achate, chalcedonis
|
|
|
|
Cum rubino
lapide.
|
150
|
|
|
Omnes isti in decore,
|
|
|
|
Vel virtute, vel colore,
|
|
|
|
Vel valoris pretio;
|
|
|
|
Idem est de adamante.
|
|
|
|
De magnete diamante
|
155
|
|
|
Et de
garamantio372.
|
|
|
|
Ad Mariae sunt honorem,
|
|
|
|
Ad ornatum vel decorem,
|
|
|
|
In proprietatibus.
|
|
|
|
Ipsa enim est regina
|
160
|
|
|
Habens haec sub disciplina
|
|
|
|
In varietatibus.
|
|
|
|
Tu lux lunae
 373
|
|
|
|
Habens dies, menses
plenos, |
|
|
|
Tu aurora rutilans.
|
165
|
|
|
Tu es dies, noctem
pellens;
|
|
|
|
Tu sol374
stella praecellens,
|
|
|
––––––––
402
––––––––
|
|
Tenebras
denubilans. |
|
|
|
Tu regina es coelorum,
|
|
|
|
Decus, honor, spes
sanctorum, |
170
|
|
|
Angelorum domina.
|
|
|
|
Agni sponsa, mater Dei,
|
|
|
|
Omnis laus debetur ei
|
|
|
|
Per haec multa nomina.
|
|
|
|
Quodque plura sunt quam
centum
|
175
|
|
|
Vult utrumque
Testamentum
|
|
|
|
Pari
concordantia.
|
|
|
|
Sed sint omnes his intenti;
|
|
|
|
Et ad praesens sint contenti
|
|
|
|
Brevitatis gratia.
|
180
|
|
|
Fecit ergo duo Deus
|
|
|
|
Ut salvetur homo
reus, |
|
|
|
Qua ponit versiculus
|
|
|
|
David intra scripta
sua375,
|
|
|
|
Ita dicens: Virga tua
|
185
|
|
|
Atque tuus baculus
|
|
|
|
Ipsa me sunt consolata.
|
|
|
|
Per haec duo est
ablata
|
|
|
|
Omnis desperatio. |
|
|
|
Nam per crucem et Mariam,
|
190
|
|
|
Istam dulcem, illam
piam |
|
|
|
Datur liberatio.
|
|
|
|
Nam in cruce gloriari
|
|
|
|
Nos oportet et salvari
|
|
|
|
Ubi est redemptio.
|
195
|
|
|
Ibi habes unde plores,
|
|
|
|
Ibi forma per quam ores
|
|
|
|
In mortis
supplicio. |
|
|
|
Hoc est lignum hinc educens
|
|
|
|
Et ad coelum
introducens |
200
|
|
|
De mundi diluvio. |
|
|
––––––––
403
––––––––
|
|
Hinc recurras ad Mariam,
|
|
|
|
Dulcem illam, dulcem
viam |
|
|
|
De maris
naufragio.
|
|
|
|
Ipsam justi interpellant;
|
205
|
|
|
Peccatores hanc appellant
|
|
|
|
Timore justitiae.
|
|
|
|
Ipsa audit
appellantes
|
|
|
|
Et defendit convolantes
|
|
|
|
Ad tribunal gratiae.
|
210
|
|
|
Garre ergo ad hanc
ducem,
|
|
|
|
Ad Mariam et ad crucem;
|
|
|
|
Utrobique
sanitas.
|
|
|
|
Hic quaerenti invenire,
|
|
|
|
Et pulsanti
aperire, |
215
|
|
|
Datur quicquid
flagitas. |
|
|
|
Nemo posset explicare
|
|
|
|
Quam sit novum salutare
|
|
|
|
Mater Christi, Maria.
|
|
|
|
Nam in omni fato tristi,
|
220
|
|
|
Invocata matre Christi,
|
|
|
|
Curritur per
maria.
|
|
|
|
Ipsam ergo venerari,
|
|
|
|
Ipsam decet
amplexari |
|
|
|
Corde, ore, opere.
|
225
|
|
|
Ipsa sibi famulantes
|
|
|
|
Et afflictos conclamantes
|
|
|
|
Videt, audit prospere.
|
|
|
|
O si Adam invenisset
|
|
|
|
Et post culpam confugisset
|
230
|
|
|
Sub crucis
auxilio! |
|
|
|
O si Eva
illud Ave |
|
|
|
Reperisset, per quod
Ave
|
|
|
|
Facta est salvatio!
|
|
|
|
Si vertisset suum
nomen,
|
235
|
|
|
Habuisset bonum omen
|
|
|
|
Nominis conversio; |
|
|
|
Quod fuisset emundata,
|
|
|
––––––––
404
––––––––
|
|
Et per Ave reparata
|
|
|
|
Hominis transgressio.
|
240
|
|
|
Cain ille desperatus
|
|
|
|
Non fuisset vulneratus
|
|
|
|
Sub tali latibulo.
|
|
|
|
Immo Judas liberatus!
|
|
|
|
Sed adisset pium latus
|
245
|
|
|
Sub crucis
umbraculo. |
|
|
|
Juxta crucem [cum
Maria]
|
|
|
|
Ibi Rachel, ibi Lia,
|
|
|
|
Ibi vita gemina.
|
|
|
|
Crucis labor est activa;
|
250
|
|
|
Sed in spe contemplativa
|
|
|
|
Dulciora germina. |
|
|
|
Hoc est dulce, hoc amarum:
|
|
|
|
Hoc est carum, illud
rarum; |
|
|
|
Sed oportet hominem
|
255
|
|
|
Ad hoc dulce pervenire,
|
|
|
|
Et medullam invenire
|
|
|
|
Per amaritudinem. |
|
|
|
Prius Lia maritari,
|
|
|
|
Prius Rachel
copulari |
260
|
|
|
Debet in conjugium.
|
|
|
|
Per ascensum purpuratum
|
|
|
|
Est eundum inauratum
|
|
|
|
Ad reclinatorium.
|
|
|
|
Duplex ergo medicina
|
265
|
|
|
Te attollit a sentina
|
|
|
|
Siquando
peccaveris. |
|
|
|
Et tu curre
utrobique,
|
|
|
|
Praesens enim est ubique
|
|
|
|
Quando invocaveris.
|
270
|
|
|
Dic quot credis liberatos
|
|
|
|
In aeternum condemnatos
|
|
|
|
Per Mariae meritum.
|
|
|
|
Et per crucem quot salvantur,
|
|
|
|
Qui sepulcra venerantur
|
275
|
|
––––––––
405
––––––––
|
|
Christi376, more debito. |
|
|
|
Ecce vides: Lotus mundus,
|
|
|
|
Sanctus, mundus et inmundus
|
|
|
|
Cujuscumque ordinis,
|
|
|
|
Utriusque ad honorem
|
280
|
|
|
Attenduntur et
honorem. |
|
|
|
Crucis atque Virginis.
|
|
|
|
Crux ostendit, immo Christus
|
|
|
|
Qui in cruce fuit
fixus |
|
|
|
Patri rivum
sanguinis, |
285
|
|
|
Mater pectus, lac, mamillas,
|
|
|
|
Tamquam nato offert
illas; |
|
|
|
Haec sunt dona
Virginis. |
|
|
|
Audi, benignisime |
|
|
|
Pater peccatores;
|
290
|
|
|
Per dilectum Filium
|
|
|
|
Fac nos meliores.
|
|
|
|
Da nobis Paraclitum
|
|
|
|
Corrigentem mores.
|
|
|
|
O Virgo dulcissima!
|
295
|
|
|
Nobis hoc implores.
|
|
|
|
Explicit liber
Jesu et Mariae, quem edidit frater Joannes Egidii, doctor fratrum Minorum
Zamorensium.
|
Así termina el
Liber Mariae, códice de vitela,
manuscrito, del siglo XIV, en 4.º, que atesora la Biblioteca Nacional. Los
señores Zarco del Valle y Sancho Rayón, á ejemplo de
Nicolás Antonio, rotularon el códice Libro de
Jesús María377. No obstante, si
examinamos con alguna detención el precioso volumen, tal como
hoy se ve, fácilmente observaremos que ese título
no es exacto. Lo demuestra el
Índice de la obra. El autor entiende
siempre hablar de las glorias y festividades de la Virgen; y en punto á
las de Jesús afirma que lo había hecho de antemano y por separado
en otro libro378.
La rúbrica sobredicha no parece indicar sino que ambos
libros se escribieron al propio tiempo y para ir compaginados en un mismo
volumen, precediendo el
Libro de Jesús al de
Maria, que el códice afortunadamente
ha preservado del olvido.
Tiene el códice 216 folios, los tres primeros en blanco,
pero arrancados cuatro que estaban escritos. Vense numerados únicamente
los folios 100 y 119-165, contados á partir del primero que se
arrancó. Llenan el libro diez y ocho tratados, distribuyéndose
cada uno de ellos en varios capítulos. La primera hoja, arrancada,
debía contener la
Dedicatoria y buena porción del
Índice de los tratados; el cual no
sería difícil de recobrar totalmente por medio del cuerpo de la
obra, si por de pronto no nos atajara un obstáculo improvisto. Con
efecto, están cercenados, ó recortados á tijera, los
folios 16, 17 y 18, que abrazaban parte del tratado III y casi todo el IV.
Fueron cortados adrede, así como el primero del códice, por mano
airada deseosa de expurgar el libro de lo que creyó nocivo á la
piedad acerca del misterio de la Inmaculada Concepción. En el folio 16
recto, donde queda rastro de ella, se hallaba la rúbrica del tratado IV
condenado en ese mismo título; condena que acarreó por
consecuencia deplorable que fuese también arrancado el primer folio de
todo el códice; bien que no se logró del todo el medio, como es
de ver en el folio 19 vuelto, donde se lee: «ut
in capitulo de ejus Conceptione
siperius est expresum.» Tan triste
mutilación, hija de la cortedad suspicaz y de un celo poco ilustrado,
nació (si mal no creo) al calor del
Sol de la verdad, escrito por el P. Alva,
ganoso de rebatir al sabio Cardenal Torquemada379; y
manifiesta la fuerza del empeño que se
puso en triturar y
torturar aquellos textos antiguos, que sin hondo examen se estimaban opuestos,
no siéndolo en realidad, á la bula
Sollicitudo omnium ecclesiarum de Alejandro
VII380.
Hé aquí la lista de los tratados:
I. Qualiter Virgo almiflua fuit diversis oraculis
revelata. Fol 2 recto-4 recto.
II. Qualiter Virgo almiflua fuit a patriarchis
praefigurata. Fol. 4 r.-9 v.
III. Qualiter Virgo almiflua fuit a prophetis
praenunciata. Fol. 9 v-16 r.
IV. Qualiter Virgo almiflua fuit [....?] concepta381. Fol. 15 r.-19 r.
V. Qualiter Virgo almiflua fuit sanctificata. Fol. 19 r-23
v.
VI. De nativitate almifluae Matris. Fol. 23 r.-40 v. Tiene
cinco capítulos382.
VII. De annunciatione almifluae matris Christi. Fol. 40
v.-66 r. Contiene catorce capítulos; el penúltimo con dos y el
último con nueve leyendas.
VIII. De parturitione almifluae matris Christi. Fol. 66
r.-76 r.
IX. De purificatione Virginis et Filii ejus oblatione.
Fol. 76 r.-85 v. Tres leyendas.
X. De fuga mellifluae matris Christi cum dulcifluo nato suo
in Aegyptum; et ipsius amissione et indicatione Filii, quaestione,
iuventione.
XI. De Matris ad Filium multiplici compassione. Fol. 85 v.
96 v.
XII. De Matris recommendatione, quam moerenti discipulo
commendavit. Fol. 96 v.-98 r.
XIII. De conversatione almifluae Virginis post Filii sui
resurrectionem et assumptionem, in coelum. Fol. 98 r -100 r.
XIV. De almifluae Virginis dormitione, et ipsius in coelum
assumptione et annorum vitae suae, computatione. Fol. 100 r -111 r.383
XV. De multorum praedicabilium ordinatione in Virginis
assumptione. Fol. 111 r. -119 v. Refiere dos milagros.
XVI. De multorum miraculorum patratione per Virginis
intercessionem. Fol. 119 v.-165 v. Se distribuye en seis capítulos:
1. Deliberatis a faucibus mortis. Fol. 119 v. -129v.
Once leyendas.
2. De liberatis ab aquis. Fol. 129 v.- 132 v. Tres
leyendas.
3. De liberatis a captivitate. Fol. 132 v. -133 v. Dos
leyendas.
4.De liberatis a diversis aegritudinibus. Fol. 133 v.
-148 r. Veinte leyendas.
5. De multis curialitatibus, quas amicis suis exhibuit
alma Virgo. Fol. 148 r.-160 r. Diez y ocho leyendas.
6. De imaginibus ipsain repraesentantibus, quibus
voluit altissimus ejus Filins unigenitas reverentiam exhiberi. Fol. 160 v. -165
v. Nueve leyendas.
XVII. De virginum et viduarum exhortatione ad imitationem
Virginis. Fol. 165 v. -169 v.
XVIII. De meditationibus et orationibus almifluae Virginis
et Filii ejus secundum numerum (XXIII) et ordinem litterarum alphabeti. Fol.
169 v.-198 r.
APÉNDICE. Officium almifluae Virginis, quod
composuit Frater Joannes Egidii apud Zamoram ad preces et instantiam
illustrisimi Aldefonsi regis Legionis et Castellae. Fol 198 r -213.
Gil de Zamora, como San Antonio de Padua, ejercio el cargo de
explicar á sus hermanos de hábito franciscano la sagrada
Teología, y de formar con su ejemplo y su enseñanza dignos
operarios del Evangelio y ministros de la palabra divina. Enderezó
á tan alto fin el
Liber Mariae, que es una suma ó
prontuario didáctico-ascético. En él, además del
Liber Jesu, cita el autor otras
obras suyas384. Tales
son los panegíricos de los apóstoles Pablo, Santiago y Santo
Tomás, y el
Liber de miraculis almifluae Virginis. El
cual, si llegare, y ojalá llegue á descubrirse,
proporcionará nuevas y muy claras fuentes de estudio sobre las
poesías de Alfonso
el Sabio y de Gonzalo de Bercéo.
¿Cuándo se escribió el
Liber Mariae? No mucho, sino muy poco
después que el de las
Crónicas de los Papas y
Emperadores385, que ciertamente llegaban hasta
el año (1264) de la defunción de Urbano IV y probablemente hasta
el de 1278. Imagino que tan pronto como lo acabó de escribir Gil de
Zamora lo envió al Rey juntamente con el
Oficio de la Virgen, en cuya dedicatoria se
titula
Scriptor Regis, aludiendo á las
Crónicas donde historiaba el
reinado, no fenecido aún, de aquel su dulce y sabio amigo, que le
había confiado la educación del príncipe D. Sancho, jurado
ya heredero de la Corona.
FIDEL FITA.
Madrid, 30 de Noviembre de
1883.
Boletín de la Real Academia de la Historia [Publicaciones periódicas]. Tomo 6, Año 1885
|
 
|
|
