 
II. Poesías inéditas de Gil de
Zamora
Fidel Fita
|
«Serenissimo suo domino Aldefonso,
divina providentia illustri regi Castellae, Legionis et Vandaliae, humillimus
scriptor suus, Frater Joannes Egidii, Fratrum, Minorum apud Zamoram doctor
insufficiens, regni terreni gubernaculum meritorium et aeterni bravium,
remuneratorium.
Officium almifuae matris almae regis
Jesu altissimi, pro cujus ordinatione devote vestra Serenitas mihi scripsit,
vestrae mitto magnificentiae per praesentem portitorem; scientes quod, si omnes
artus meos in linguam converterem, et omnium sapientium facundiam
haberem in tam praeclarissimae Virginis praeconium, nihil esset. Obtemperavi
siquidem praecepto Principis, sed non consummavi praeconia
Virginis.»
|
No compuso Gil de Zamora este
Oficio339, digno de
la demanda y expectativa de Alfonso X, sin contemplar en su propia
imaginación el acabado retrato que de aquel sabio Príncipe nos
trazó340:
|
«Aldefonsus
exinde341
regni fastigium, sicut haeres legitimus,
cui jure -paterno regnum Legionis et Castellae totiusque Vandaliae debebatur,
tanta fama fuit et gloria decoratus, quod Vascones Vasconiam, Africani quoque
sibi partem Africae offerebant. Ad ipsum quoque de universis fere mundi
partibus confluebant Comites, Marchiones, Principes et Barones, Milites et
burgenses, propter ipsius famae fragrantiam universaliter respirantem, habentes
ipsum, contra inimicos refugium, contra dubia consilium342, contra desolationem solatium, contra poenuriam et pauperiem
thesaurum munificum, communicatum liberaliter, non signatum. Adeo quioque
animum suum transtulit ad investigandas et perscrutandas mundanas scientias et
divinas, quod omnes fere scripturas triviales et quadriviales, canonicas et
civiles, scripturas quoque theologicas seu divinas transferri fecit in linguam
maternam; ita ut omnes possent evidentissime intueri et intelligere quoquomodo
illa quae, sub linguae latinas phaleris et figura, tecta et secreta etiam ipsis
sapientibus videbantur343. More quoque
Davidico etiam praeconium
Virginis gloriosae,
multas et perpulchras composuit cantinelas, sonis
convenientibus et proportionibus musicis modulatas.»
|
Al regio autor de las Cantigas, nuevo David, satisfizo sobre
seguro el
Oficio de la Virgen, que había
solicitado y recabó de Gil de Zamora. Dan principio á
Maitines siete versos cantables, divididos en
dos estrofas, que debían alternar con los versículos del salmo
XCIV:
ARIA.
|
|
Jesum, qui carnem induit
|
|
|
|
Virginei pudoris,
|
|
|
|
In cujus carne
fervuit
|
|
|
|
Stupendi vis amoris;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Mens jubilet
interius, |
5
|
|
|
Vox concinat exterius
|
|
|
|
In organis sonoris.
|
|
|
|
|
Sigue el himno de Maitines:
|
Virga de Jesse prodiit,
|
|
|
|
Virga virens tenella,
|
|
|
|
Quae tota florens exiit
|
10
|
|
|
De materna fiscella;
|
|
|
|
Purissima,
sanctissima, |
|
|
|
Rorifera, fructifera,
|
|
|
|
Carens omni
procella.
|
|
|
|
In templo cum virginibus
|
15
|
|
|
Virgo est aeducata,
|
|
|
|
Divinis charismatibus
|
|
|
|
Tota inebriata;
|
|
|
|
Agillima,
humillima,
|
|
|
|
Doctissima, verissima,
|
20
|
|
|
Deo et mundo grata.
|
|
|
|
Virgines
sacratissimas |
|
|
|
Virgo amplectebatur,
|
|
|
|
Ad laudes praeclarissimas
|
|
|
|
Ipsas exhorbatur;
|
25
|
|
|
Deifica, pacifica,
|
|
|
––––––––
382
––––––––
|
|
Hymnodica, melodica,
|
|
|
|
Deum contemplabatur.
|
|
|
|
Et sicut mente
praeditas |
|
|
|
Virgines diligebat,
|
30
|
|
|
Sic vagas et indomitas
|
|
|
|
Acriter arguebat;
|
|
|
|
Archetypa,
zelotypa, |
|
|
|
Legifera,
justifera,
|
|
|
|
Utrasque, diligebat.
|
35
|
|
|
Huic spiritus
angelici |
|
|
|
Devote assistebant,
|
|
|
|
Manna saporis
coelici
|
|
|
|
De sursum afferebant;
|
|
|
|
Quo viscera
sacrifera |
40
|
|
|
Cibario sacrario
|
|
|
|
Mire reficiebat.
|
|
|
|
A mane usque ad
tertiam |
|
|
|
Laudibus insistebat;
|
|
|
|
Post hanc totam
industriam
|
45
|
|
|
Ad opus convertebat;
|
|
|
|
Ad cantica Davidica
|
|
|
|
Post rediens, ut sitiens,
|
|
|
|
Tempus sic
expendebat. |
|
|
|
Ob hoc Pater
ingenitus
|
50
|
|
|
Exaltetur potenter;
|
|
|
|
Ejusque Unigenitus
|
|
|
|
Commendetur prudenter;
|
|
|
|
Hinc Spiritus Paraclitus,
|
|
|
|
Vivificus, munificus,
|
55
|
|
|
Invocetur clementer.
|
|
|
|
|
––––––––
383
––––––––
|
NOCTURNO I
|
Salmos.
Antífonas
|
|
Virgo prudens emiserat
|
|
|
|
Votum integritatis,
|
|
|
|
Nec nubere decreverat
|
|
|
|
Nisi per veritatis
|
60
|
|
|
Oraculum, spiraculum,
|
|
|
|
Et stupendum spectaculum
|
|
|
|
Constaret sibi satis.
|
|
|
|
Virtus divina
claruit
|
|
|
|
Cum virgao
praesentantur,
|
65
|
|
|
Ex quibus nulla floruit
|
|
|
|
Nec frondes
dilatantur;
|
|
|
|
Sed virga Joseph floruit
|
|
|
|
Tantum, et ipsa
floruit, |
|
|
|
Et fructus
renovantur. |
70
|
|
|
Visis his
mirabilibus, |
|
|
|
Mox Virgo desponsatur;
|
|
|
|
Sed a secretis
sedibus
|
|
|
|
Talis lex
allegatur, |
|
|
|
Quod primum florem virginum
|
75
|
|
|
Primo splendori
luminum |
|
|
|
Deberi
causabatur.
|
|
|
|
|
Lecciones.
Antífonas
|
|
Creaturis
pereuntibus, |
|
|
|
Totus mundus multatur;
|
|
|
|
Hinc in secretis sinibus
|
80
|
|
|
Secretum
pertractatur.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Cum quo misit ad
Virginem |
|
|
|
Rex coeli fortitudinem
|
|
|
|
Ut mundus redimatur.
|
|
|
|
Almus apocrisarius
|
85
|
|
|
Ut Virginem affatur,
|
|
|
––––––––
384
––––––––
|
|
Animus ejus anxius
|
|
|
|
Pavescens meditatur
|
|
|
|
Quare sic salutatur.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Cum quo misit ad
Virginem |
90
|
|
|
Rex coeli
fortitudinem
|
|
|
|
Ut mundus redimatur.
|
|
|
|
Gabrielis oraculum
|
|
|
|
Ut Virgo ponderavit,
|
|
|
|
Mox cordis
habitaculum |
95
|
|
|
Sponso summo aptavit.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Et totum Virgo
credidit |
|
|
|
Quod paranymplius edidit;
|
|
|
|
Nec quicquam
dubitavit. |
|
|
|
Virgo concepit regia,
|
100
|
|
|
Ad hanc
credulitatem |
|
|
|
Ut foecundata
gratia
|
|
|
|
Aeternam
veritatem
|
|
|
|
Ad mundi claritatem.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Et totum Virgo
credidit
|
105
|
|
|
Quod paranymphus
edidit;
|
|
|
|
Nec quicquam dubitavit.
|
|
|
|
Concepit Virgo
filium |
|
|
|
Absque ullo pudore,
|
|
|
|
Fabricatorem omnium
|
110
|
|
|
Absque ullo labore;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Qui fecit ipsam
Virginem; |
|
|
|
Post Christum Deum
hominem,
|
|
|
|
Prae cunctis
priorem. |
|
|
|
Huic nulla Virgo similis,
|
115
|
|
|
Munda sic et foecunda:
|
|
|
|
Quaecumque vero alia
|
|
|
|
Sterilis et inmunda;
|
|
|
|
Primae nulla secunda.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Qui fecit ipsam Virginem,
|
120
|
|
|
Post Christum Deum hominem,
|
|
|
|
Prae cunctis
priorem.
|
|
|
|
|
|
––––––––
385
––––––––
|
NOCTURNO II
|
Salmos.
Antífonas
|
|
Tota Virgo
deifica |
|
|
|
In montana volavit;
|
|
|
|
Contemnens ista
lubrica, |
125
|
|
|
Cognatam salutavit;
|
|
|
|
Ad cujus salutiferum
|
|
|
|
Verbum atque luciferum
|
|
|
|
Non natus exultavit.
|
|
|
|
Cognatam tribus mensibus
|
130
|
|
|
Virgo associavit;
|
|
|
|
Et suis sanctis manibus
|
|
|
|
De terra elevavit
|
|
|
|
Prophetam
admirabilem, |
|
|
|
Prae cunctis honorabilem,
|
135
|
|
|
Quem Deus suscitavit.
|
|
|
|
Corde Deum glorificat
|
|
|
|
Virgo
intemerata, |
|
|
|
Lingua Deum magnificat:
|
|
|
|
In plebe visitata
|
140
|
|
|
Glorificat et praedicat,
|
|
|
|
Magnificat, specificat
|
|
|
|
In sese fecundata.
|
|
|
|
|
Lecciones.
Antífonas
|
|
Gestat claustrum virgineum
|
|
|
|
Potentem infirmatum;
|
145
|
|
|
Gestat vas illud
aureum
|
|
|
|
Divitem
pauperatum. |
|
|
|
CORO.
|
|
Mirabile, terribile,
|
|
|
|
Concipere,
conspicere |
|
|
|
Immensum mensuratum.
|
150
|
|
|
Gigantem
breviatum, |
|
|
|
Excelsum inclinatum,
|
|
|
––––––––
386
––––––––
|
|
Excelsum
incunatum,
|
|
|
|
Creatorem creatum,
|
|
|
|
Stabilem immutatum,
|
155
|
|
|
Et Deum humanatum.
|
|
|
|
CORO.
|
|
Mirabile, terribile,
|
|
|
|
Concipere,
conspicere |
|
|
|
Immensum mensuratum.
|
|
|
|
Joseph, sponsus
nntricius |
160
|
|
|
Thalami pudorati
|
|
|
|
Quia non erat conscius
|
|
|
|
Verbi carne velati;
|
|
|
|
CORO.
|
|
Cogitabat
discedere, |
|
|
|
Et occulte
deserere
|
165
|
|
|
Vas templi consecrati.
|
|
|
|
Ipsam cura
magnifica |
|
|
|
Joseph reverebatur;
|
|
|
|
Quicquid arte mechanica
|
|
|
|
Sudando lucrabatur
|
170
|
|
|
Sponsae
praesentabatur. |
|
|
|
CORO.
|
|
Cogitabat discedere,
|
|
|
|
Et occulte deserere
|
|
|
|
Vas templi consecrati.
|
|
|
|
Dum iret
Jerosolymam |
175
|
|
|
|
|
|
| |
