|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Fidel Fita
Desde el año 1852, en que esta Real Academia publicó el Catálogo de su Colección de fueros y cartas-pueblas de España, no se ha dado paso alguno, que yo sepa, con el objeto de mejor ilustrar ó completar el fuero antiguo de Uclés y de sus aldeas. El Catálogo, ó mejor dicho, su redactor D. Tomás Muñoz y Romero se expresa así210: «UCLÉS, villa de la provincia de Cuenca, partido
judicial de Tarancón. Fuero dado á sus habitantes por D. Pedro
Fernández,
Por lo visto se hallan sin publicar 130 leyes, ó casi las dos terceras partes del fuero. Para colmo de desgracia, las 86 que salieron á luz, se han conservado en rarísimos ejemplares de la edición del Apéndice211, muy difíciles de consultar y cuyo coste, ó precio, casi equivale al de una nueva edición. Á tamaño inconveniente ocurre, y es de creer que
no tarde en poner cabal y absoluto remedio, el códice del siglo XIII,
que posee nuestro sabio compañero D. Pascual de Gayangos212. Es un cuaderno de 35 folios en pergamino, en 4.º,
rayado á punzón y escrito en la segunda mitad del siglo XIII. Las
letras, trazadas con limpieza y robustez, guardan un término medio entre
las del fuero de Brihuega que ha publicado y descrito el Sr. Catalina
García213 y las del fuero de Alarcón, cuyo original
romanceado por Bartolomé de Uceda, y acabado de concluir en jueves, 23
de Febrero de 1296, guarda en su poder y me ha mostrado el señor
El códice, si bien lo compró en 1845 el Sr. Gayangos de un maestro de escuela, provino ciertamente de Uclés. Con efecto, al pie de su folio 33 r., aparece de letra indubitable y autógrafa del que era á la sazón archivero de la casa prioral de Uclés esta nota; «Juan Antonio Fernández, natural de Tudela de Navarra, copió este Fuero en 19 de Agosto de 1790.» Cabalmente á la sazón en Uclés estaba componiendo para esta Real Academia el Sr. Fernández la Noticia sobre las antigüedades de Cabeza del Griego, inédita y manuscrita de su propio puño, que en nuestra Biblioteca214 he compulsado ventajosamente, y alaba D. Emilio Hübner como la más perfecta en su género215. La envió con carta fechada en 22 de Febrero de 1791, y de ella, así como de la recepción del manuscrito, se hace mérito en la sesión académica celebrada, tres días después, según es de ver en el libro noveno de Actas que obra en Secretaría. Sospecha el Sr. Gayangos (y sobre este punto séame lícito llamar vivamente la atención de la Academia), que la copia que dice hizo el Sr. Fernández fué por encargo de esta Corporación, á la cual cupo la promoción de la edición sometida al Sr. Sancha. Bajo este supuesto, convendría cerciorarse de si en realidad existe esa copia y si llegó á imprimirse lo que falta á la edición del fuero de Uclés. Ni lo uno ni lo otro consta en las Actas Académicas de aquel tiempo; ni me han dado el menor indicio de ello los manuscritos é impresos de nuestra Biblioteca, que he consultado; si bien no puedo menos de confesar que disto mucho de creer que no queden muchos más por examinar y reconocer. Acompaño copia del Fuero, que he sacado del referido
códice
Hec est carta quam fecerunt c[oncilio] et seniores de ucles pro salu[te] de maximo usque ad minimum. 1. Qui firiere homine. Totus homo qui firieret cum petra vel cum f[uste], vel cum qual arma sea217 in villa [aut] foras de villa, pectet .XXX.ª morabetinos; una pars al querelloso, [alia pars a los] alcaldes et a concilio et alia a [palatio]. 2. Qui firiere punno. Qui firieret punno in boca, aut in nare [aut in] oculo pectet .XX. morabetinos. Qui firieret in [caput] pectet .X. morabetinos. Qui firieret in capite, v[el] me[nto] aiuso218 quantos punnos [tantos morabetinos]. [fol. 1 v.] 3. Qui primer firiere. Totus homo qui de primo firieret o messaret pectet .X. morabetinos219. Totus homo qui desafiaret altero homine qui est vicino de ucles in cal aut in aldea vel in aliquo loco, nisi in concilio maior a pregon flegado die dominico, pectet .X. morabetinos. 4. Quien lid pidiere. Totus homo qui littem petierit a suo vicino sine mandato de alcaldes, pectet .X. morabetinos. 5. Qui con saion pendrare. Totus homo, qui fuerit pignorare cum saione et revelaret220 pennos, pectet medio menkal.
6. Qui ad alium encerraverit. Totus homo quid ad altero encerraret in sua casa con armas vedadas, et dixiere ferid, o firiere per força, pectet .CCC. solidos, et si las saccare per força221 pectet .VIII. çientos solidos. 7. Qui fiador entrare. Totus homo qui fiador entraret et negaret [que non] intravit fiador, [fol. 2 r.] si ielo firmaren, ibi iagan suos pignos usque directum faciat, et escapiet222 sua volta. 8. Quien pennos revellare. Totus homo qui revellare pennos [de] messe vel de vinea aut per qual q[ue] danno sea, pectet .I. morbetino al querelloso; [et si] alguno demandaret al iudicem per[gat] pignorare, et noluerit ire, pectet .II. morbetinos. 9. Qui concilium voluerit. Qui voluerit concilio o mercado in die de mercado, pectet .C. morbetinos. 10. Qui ropare azog o mercado. Qui ropare azoch, o qui pignoraret in die de mercado algun mercadero, o força223 o birto fecerit, o qui pendraret de requa que az224 ucles venerit, christiano o moro, sine mandato de seniore aut de concilio, pectet .X. morbetinos. 11. Qui mulier forçare225. Homo qui mulier aliena (o filia aliena) forçaret226 pectet .C. morbetinos et a palatio qual habet in vill[a, et exat ho], [fol. 2 v.] mizero227 et qui cum illo fuerit. 12. Mulier qui suo marido dexare. Mulier qui laxaverit suo marido et cum alio se ambulaverit, hereditet suam maritum omnia sua omnibus diebus vite sue, et si illa mulier habet filios de alio marido hereditent hereditatem patris et omnia bona; et post transitum matris, habeant hereditatem matris, et non mobile.
13. Qui mulier maridada o vidua descabennare. Totus homo qui mulier de suo marido o vidua descabennaret o maiaret pectet .L. morabetinos. 14. Mulier qui a baron barva messaret. Mulier qui a baron messaret o firieret pectet .L. morabetinos. 15. Varon o mulier qui barva messare. Varon o mulier qui barva messaret, pectet .L. morabetinos; et si nego fuerit, salvet se cum .XII. 16. Qui pignos non habuerit in villa. Homo qui non habuerit pignos in villa et homine de villa le evocaret per venir ante alcaldes, et noluerit ve[fol. 3 r.]nire, et levarent pignora per illum, pectet las engueras a donno de ganado, et tradat illo. 17. Qui ad aldea fuerit pendrar. Totus homo qui fuerit pignorar ad aldea in voce de concilio sine mandamento de concilio pectet .X. morabetinos al senior, et ad illo querelloso, et ad alcaldes, et a concilio, et dupplet illa pignora. 18. Qui ganado alieno enguerare. Homo qui ganado de suo vicino prisierit per enguerar, per un dia pectet .I. morabetino, et de sol puesto arriba per illam noctem duplet suo ganado, si lo non pregonaret. 19. Qui degollare ganado alieno. Qui ganado alieno prisierit per degollar et degollaret illo, et iurante fecerit suo domino per quanto valet dupplet ille. 20. Qui fuerça o birto fiziere228. Homo qui força229 o birto fecerit ad aliquo homine in directo parando, dupplet lo qui illo prisierit. 21. Quomodo vadat pendrar. Totus homo qui a casa de suo vicino fuerit pendrar, con [fol. 3 v.] un vezino pendre. 22. Qui fuere pendrar suo vicino. Qui fuerit pendrar a casa de suo vicino
con un vezino230,
et dixerit 23. Por quien pendraren ganado. Totus homo per quien levaren ganado pendrado de suo vicino in villa o foras de villa, et noluerit illi directum facere, prendet suo ganado vivo usque directum faciat illi; et in toto lugar pendret ganado et teneat illum usque faciat ei directum hi quanto alcaldes iudgaren. 24. Por vezino qui pendra levaren. Totus homo, qui vizino232 de ucles fuerit et per233 el pendra levaren, aut suspecta le habuerint que cum suo pane levaron, pendret gana[fol 4 r.]do vivo usque faciat el foro de la villa. 25. De fiador quomo lo coia sobre compra. Nullus vicino a vicino super nulla conpra non coiat234 ad alio per fiador, magis (que) super ipso qui mercaret, super ipso habeat et ad illi coiat per fiador, et si alio coieret, non illi prendet235 maes236 a suo contendor; sed si mercaret cum homine deforas villa aliquam causam, coiat per fiador ad hominem de villa et prendet237 illi. 26. A quien algo demandaren. Totus homo ad quem demandarent aliquam rem, ille sedeat fiador por quanto iudicaren los alcaldes. 27. Si a mancebo o a pastor fiador le demandare suus donus238. Sed mancebo o pastor, si demandaret suo
dono239 fiador; det 28. De arras. Totus homo qui arras oviere a dar non det mas de .XX. morabetinos; tercia pars in boda por foro ducles; et si in vida non demandarent, postea non respondat, neque filii, [fol. 4 v.] neque parentes. Sed homo qui fiador entrare por arras respondat, o pectet bivo240 sedendo el qui eum miserit. 29. De purgamiento. Totus homo qui se purgaret cum sua mulier quando unum ex illis transierit, si illa mulier virum non prendet vivat in illo, et fiat hoc; et ille vir similiter vivat. Et si illam mulierem prendiderit virum, vel illo vir mulierem, non prendet241 illam purgationem. 30. De occisione hominis. Totus homo de ucles qui hominem mataret, si non fuerit desafidiado die dominico in concilio a pregon flegado, pectet quinientos morabetinos; quarta pars ad gentes del mortuo, et alia quarta a concilio, alia ad alcaldes, alia a palatio. Et si desafidiaret illo in concilio die dominico a pregon flegado et dixerit concilio c[um] suos directos, et noluerit, non sea desafidiado mais. 31. De calonnas partir. De todas calonnas, que venerint ad alcaldes, de .X. morabetinos arriba, quarta pars a los alcaldes, et quarta pars al querelloso, [fol. 5 r.] et quarta pars a concilio, et quarta pars a palatio. Et de .X. morabetinos aiuso non prenda el sennor; et de .X. prendat; nisi sint illas que debent esse del querelloso, illas abiectas. 32. Qui hominem occiderit. Totus homo, qui vicino non fuerit de ucles et ad ucles venerit et hominem de ucles mataret, a quien suspecta habuerint que (de) sua casa exivit, salvet se cum .XII. et iuren todos, et ille in cabo, quod non fuit sciens nec consiliator de illo homine matar; et si se non salvaret pectet quinientos morabetinos, ut supra diximus, et suo homizilio qual foro habeat palatio et exeat homizero.
33. Si mancebo de vicino de ucles alium occiderit. Totus homo qui vicino de ucles mataret, exeat de la villa et de suo termino usque lo acoian, et si noluerit exire pectet .C. morabetinos, et exeat. 34. Si mancebo de vicino de ucles alium occiderit. Totus homo, qui vicino fuerit (d'ucles)242 et suo mancebo o pastor ó iuvero o homine qui suo pane comederit, homine de villa matare, et desent se fueret non habeat suo amo [fol. 5 v.] nulla calumpnia. Hinterim243 illo que cum suo mandato vel super consilio lo fecit, salvet se cum .XII.; et si non se salvaret pectet .CCCCC. morabetinos. 35. Qui sobre salvo firiere. Totus homo, qui super salvo firieret, pectet .CCC. morabetinos, et si mataret, pectet mille morabetinos; et si non potuerit complir abcident ei sua manu. Et si ille fiador non potuerit habere dampnator, ille fiador cumplat ipso iuditio, et det duos fiadores de salvo cum singulos iugleros244 de bovis. 36. Qui noluerit fiadores de salvo dar. Totus homo, qui noluerit dare fiadores de salvo, exeat de la villa; et si noluerit exire, quantos dias testimoniaverint eum, tantos .X. morabetinos pectet al querelloso, et a los alcaldes et al sennor. 37. Qui dederit fiadores de salvo. Totus homo qui fiadores dederit de salvo, ita det por ganados et por haberes, quomodo per suo corpore. 38. Qui in apellido ome matare. Totus homo de ucles, qui in appellido (o sobre pendra) ome mataret o super pendra de foras de la vicinitate [fol. 6 r.] de ucles, non habeat ullo homine de ucles homizero245; et si gentes o parentes o primos o secundos oviere en ucles, acoianlo et salutent illum per nomen fide; et si noluerint, pectent .XXX. morbetinos et acoianlo. Et si salutaverint illo, et occiderint, pectent .CCCCC. morbetinos.
39. Qui iurant fiziere aliquid246. Totus homo, a quien iurant fizierent per aliquam causam, non dicat la ration del criador habeant perduda, et non dicat que de suos lumbos exeat qui in culo le fodat, et non dicat non te parcat el criador, per penitentiam et magistrum non prendas per ista iura, et non faciat ei la cruz trascabalgar. Et si dixerit istos verbos cadat se de isto iudicio, et qui iuraret non respondat ad istos .III. verbos. 40. De testimonias que no fueren falsas. Totas testimonias, qui non fuerint reptadas o pesqueridas per falsas de alcaldes de dono247, acabet suo iudicio cum eis dederint. 41. Qui iudicium habuerit. [fol. 6 v.] Totus homo qui iudicio habuerit cum suo vizino248 et plazo posuerit per voca249 de alcaldes et nocte lo fecerit in manu de illos fideles; et uno de illos alcaldes dicat quomodo fecerunt nocte fulan et fulan, et dicat illo alcalde qual es in terra; et si noluerit250 dicere, pectet illo pecto de illo iudicio et finiat, et illos contessores251 flegens illos alcaldes, et qui noluerit afflegar252, pectet .I.253 morbetino ad alio, et pignoret254 usque los afflegent255. 42. Vezino256 que heredat257 comprare. Totus homo que vicino fuerit de ucles, et
hereditate compararet in termino de ucles, et roborata fuerit in collatio cum
suas testimonias, non faciat iuditium258 a nullo homine, sed 43. Qui maiolo plantare. Totus homo qui maiolo plantaret o casa fecerit de novo, et presura pusieret de un anno arriba, non respondeat a nullo homine. 44. Qui vencido fuere per voca260 de alcaldes. [fol. 7 r.] Totus homo qui arrancado fuerit per aver a .VIIII. dias, pectet, aut mittat suo pede, sed primo iuret que non habet alio aver. 45. Qui vierbo261 malo dissiere a baron262 . Totus homo qui verbo malo dixerit fodido in culo, o cornudo, o gafo, per istos .III. verbos, qui los dixerit pectet .II. morabetinos si testimonias dederit; et si non, iuret cum uno vicino et paget se pro illo. 46. Quien vierbo malo dixiere a mugier. Totus homo qui mulier aliena, maridada o vidua o escossa, dixerit puta o rocina pectet .II. morbetinos al querelloso et ad alcaldes, et iuret que non lo sabet in illa. 47. De barraganas. Et de alias barraganas, que fuerint de algunos homines non habeat nullo pecto, et qui la firieret pectet .X. morbetinos; et si ella nemiga dixiere et la firiere, si firmas oviere que verbo vedado dixo, non pectet calonia; mas si fecerit livores, pectet; si non, pectet alia calupnia263. 48. Qui alio dixerit enberartelo264 e. Totus homo qui dixerit alio enberartelo e, o entendertelo e o saccartelo e265 [fol. 7 v.] adelant, o qui dixiere mentira iurest o mentira otorgest o falso testimonio dixisti, o qui dixerit ad alio soltañ266 los cotos que concilio posuit, pectet .x. morbetinos; et si dixerit alio soltos los habeas, pectet .x. morbetinos.
49. Coto de vinnas. Coto de vineas, del dia que podadas e cavadas fuerint, homo qui per eas intraret, pectet .I. morbetino; per ganado pectet ferradiella de vino o apreciadura qual voluerit suo donno. 50. Qui danno fiziere en vinna, o en orto, o en miesse. Totus homo qui uvas cogieret in vinea, [a]ut267 in orto aliquo dampno fecerit, o qui messe segaret de suo vicino, per de dia .X. morbetinos; per de nocte pectet .XXX. morbetinos. 51. Qui oves invenerit in sua vinea vel in sua r[nesse]. Totus homo, quod de nocte tomaret oves in sua vinea268, degole .V. carneros, et iuret que i las269 tomo per de dia .V. carneros; et de dia firme que i las270 tomo per vinea et per messe; et o las alcançare271 i272 degole o tome pennos. 52. Quien maravedis diere por civera ad agosto. [fol. 8 r.] Qui morbetinos diere por civera adelantados, non det mais, nisi quomodo andiderit per sancta maría mediado agosto, .XV. dias antes et .XV. despos. 53. A quien suspecta habuerit que uvas cogio o mese sego. A quien suspecta habuerit que uvas cogiod, o messe segod, de nocte delimdes con .XIJ. per de dia, sive altero cum vicino directo. 54. Qui arbol taiare. Qui arvol taiaret, que fructa levet, de .V. morbetinos aiuso quanto lo fecerit suo donno, o si vide, ad aliqua rama de arbore, assi pectet. 55. Ganado que por vinnas entrare. Las vinnas, del dia que vendimiadas fuerint, ganado que por eas intraret, pectet ferradiella de vino. 56. Qui sendero fiziere273 per terra aliena. Qui sendero fecerit per terra aliena pectet .I.ª274 quarta de auri.
57. Qui paloma matare o galinna. Qui paloma mataret a pedra cedeura275 de villa aut in aldea, aut qui cevaduero fecerit in aliquo loco, aut qui gallina matar276 [fol. 8 v.] de suo vicino, pectet .I. morbetino a los alcaldes et al querelloso, et non faciat manquadra. 58. Qui rancura adduxerit ad alcaldes. Totus homo qui querimoniam adduxerit ad illos alcaldes, pectet el coto; et si negaret que no lo fecerit adobo nullo, iuret cum .VI. 59. Qui hominem occiderit, et desent se fueret. Totus homo qui hominem de ucles occiderit, parent, o filio, o mulier, et desinde se foret, illos qui remanserint277 in illa casa qui in uno sederint, pectent illos. 60. De filio emparentado. Filio emparentado, qui male fecerit ad alium hominem, suos parentes peccent totum qui fecerit, nisi fuerit casado. 61. A quien non trobaren in villa pennos aut in sua collatione. Totus homo a quien non afflarent pignus278 in villa, o in sua collatione et aldea fuerint pendrar in voce de concilio maior, pectet .I. morbetino; et si revellaret pignos, pectet .II. morbetinos. 62. Qui non dederit casa cum pignos. [fol. 9 r.] Totus homo qui non dederit casa cum pignus in sua collatione, et a pendrar habuerint in aldeia illo279, pectet .I. morbetino a suo contessero; et quantos dias fuerit, tantos morbetinos pectet. 63. Qui heredat intre280, aut prisiere, aut conprare. Totus homo qui hereditatem compararet, o
prisiere, aut intraret usque ad unum annum281 non demandarent ei aut pendrarent282 postea non respondat per illa, suo
donno283 in villa 64. Qui rancura habuerit per suo parente quod aliquis eum occidit. Totus homo qui habuerit rancura per suum
parentem quod aliquis eum, iuret que in illis est qui suo parente occidit. Et
si illa vollta286 octo, aut de octo arriba se
acertaverint, cognominet octo; et si de octo aiuso fuerint, cognominet illos
que ibi se acertaron et que dixerit ferid,
aut petra iactavit aut ferivit; et per una fe[fol. 9
v.][ri]da prenda uno inimico; et de una ferida arriba prenda .II.287 inimicos uno per anno et alio per
semper; et iuret illo rencuroso que suo parente est illo mortuo, et in illos
cognominatos est qui suo parente occidit, et non scit alius qui occidisset eum;
et illos cognominatos iactent manu in duos parentes del mortuo; et si non
habuerit parentes iuret cum .II. vicinos. Et tales parentes que sean fata
segundos, et segundos; et de segundos aiuso non conombren; et si estos
conombrados y oviere alguno que enamiztad sabuda aia con el, o si oviere mas
parentesco con alguno (de los) desafiados que con el que el parient muerto a, o
tanto; si esto pesquiriere el
comendador con iuez e con alcaldes,
conombren los desafiados otro parient destos que son sobre scriptos, et iure
con ellos; et si tales non oviere ei i[n] t[er]mino, iure cum .II. vicinos; et
illos iuren que in cognominatos illos est qui suo parente occidit, et non scit
alius qui occidisset eum. Et si aliquo de illos
[fol. 10 r.] desafidiados non venerit a directo, si
.I. se fuerit es excha enemigo per semper; et si .II. se fuerint cog[no]minet
el rencuroso el uno per anno et el otro per semper288; et si dent arriba se fuerint,
cognominet los .II. per .I. anno et el otro per semper, et acoiat los alios et
salvent se
65. Toto concilio sea uno. Toto concilio fiat unum, o qui fuerça300 o birto voluerit facere ad aliquos homines, paret fiador per quanto foro de ucles iudicaret301, et si noluerint colligere illum, mittat appellido; et homines qui ibi fuerint, et audierint adiuvent illum; et si noluerint, adiuvare, pectent .C. menkales, et quantum illi prisierint. Et si aliquos homines adiuva[fol. 11 r.]rent ei illa bolta302 homo morierit, toto concilio sedeat ad illa calumpnia, et si noluerit concilio adiuvare, pectet .C. menkales, et que perdiderit et pendret303 per illo in villa o foras ubi poderoso serat. 66. Qui non diere casa con pennos ad iudex. Totus homo qui non dederit casa ad iudicem in villa ubi pendret304, aut fiador usque ad annum, non sedeat vicino305. Et si illa lo maiaren, nullus homo non succurrat illi; et qui hoc fecerit, pectet .C. morbetinos al concilio; et qui illi maiaret, non pectet calumpnia. 67. Qui pennos emparare al iue[z] o a los alcaldes o al andador. Totus homo, qui revellare306 pennos al andador, que embiaret el iuez a pendrar, quomodo es foro vel alcaldes in die veneris, pectet .V. menkales, alio die, medio menkal. Et qui revellare pennos a los alcaldes, pectet .XXX. menkales. 68. Qui desmintiere a los alcaldes. Totus homo, qui reptare o desmintiere ad alcalde per iudicium que indicaverint, pectet .LX. menkales. [fol. 11 v.] 69. Quien pennos emparare al iuez con los alcaldes. Totus homo qui revellaret pignos vel ampararet ubi fuerint illos alcaldes cum indice illo ad hominem pendrar aut per endereçar nostra villa pectet .LX. menkales.
70. Qui sin mandamiento entrare o alcaldes iugant. Totus homo qui sine mandato intraret ubi illos alcaldes iudicaverint, pectet quarta auri; et si illos alcaldes non quisierint aliquis a directo aflegar, pectet .X. morbetinos a concilio et a donno307. Et si força308 o birto fecerint ad alcaldes, et concilium non quisierit eis adiuvare, faciant concilium et adiuvent eis; et qui noluerit cum eis ambulare pectet .X. morbetinos ad alcaldes, et pignoret eis cum donno309 per eos. 71. Quomodo herede padre a filio. Et est foro de ucles quomodo hereditet filio a patre, et matere310 a filio, quando unus de illis transierit311; et torre raiz a raiz. 72. Qui montem quemare. Totus homo qui montem quemaverit o rio herbolaverit, si veedores habuerit, pectet .X. morbetinos a concilio et a donno312 et ad alcaldes; et si nego fuerit, iuret cum .I. [fol. 12 r.] de suos parentes in qual manum iactaverint; et si non habuerit parentes, iactent manum in sex de sua collatione, et iuret uno de illos; et si non, pectet. 73. Qui litem petierit. Totus homo de ucles vicino, qui littem pecierit, si non per furto in die veneris iudicato de illis alcaldes et de concilio solto, pectet .X. morbetinos; et si fuerit iudicato, non pectet. 74. Qui a otro maiare. Totus homo qui ad altero maiaret in heremo de nocte o de dia, delimdes313 cum .XII., sicut per hominem mortuum. 75. Qui de homine de aldea rancuram habuerit. Totus homo, qui habuerit rencura de homine de aldea et fuerit pendrar, pendret pignus de .I. morbetino, et faciat testes .II. vicinos de illa aldea. Quod si ad tercium diem non venerit directum facere super suos pignos, quantos dias tornare per pignos, tantos morbetinos pectet.
76. De .X. morbetinos arriba, eches al rey. Totus homo, qui abuerit iudicium de .X. morbetinos arriba, iactet se ad regem si voluerit. 77. Quiem moro trobare. [fol. 12 v.] Totus homo qui invenerit mauro vel bestia usque ad sufela314 accipiat .I. menkal. Et deinde usque ad suchar et aquitrana315 .I. morbetino; et deinde adelant la medietate de lo que fallaren. 78. Qui oves prendadas excuterit. Qui excuterit oves pendradas in termino de ucles, prendat .I. carnero per assadura316; et qui foras de termino, prendat duos. 79. De ganado qui aduxier de defesa317 non scerrada. Totus homo, qui ganado aduxerit de defesa318 que non fuerit clausa sicut est foro ducles, et iactaret illo inde a petras vel a feridas, pectet .I. morbetino. 80. Qui defesa319 voluerit amparare. Toto homine, qui defesa320 voluerit amparar, cum valladar que habeant321 tres palmos in fondo et .III. in amplo, ver cum palo seto usque ad pectus; et si hoc non fecerit, non illi prestet. 81. Qui invenerit boves vel oves in nostra defesa322. Totus homo, qui invenerit boves et bacas323 in nostra defesa324, pectet suo donno325 a la [ca]beça .I. menkal per dia; et per de nocte .II. menkales; per equa et per porco similiter pectet. Grex ovium de die .V. carneros, et de [fol. 13 r.] nocte .LX. carneros. 82. Qui pecierit ut suo ganado pascat in defesa326.
Totus homo qui petierit por andar in defesa327 boves o bacas328 por pascer, et ad corral ielas adduxerint329, sic pectet sicut scriptum est. 83. Qui carrera fiziere por la defesa330. Totus homo qui aver dederit o carrera fecerit cum boves cum bacas331 per in defesa332 andar, prendat eum; et qui adduxerit al corral bibat333 illos. 84. Qui ad aliam terram perrexerit. Totus homo qui de ucles se exivit et ad aliam terram perrexerit, et de anno asuso ibi moravit et hereditate334 in ucles laxavit, non recuperet mais illa; et ille qui tenet eam non respondeat ei per illam. 85. De como deve335 acotar andador. Totus homo qui rancura misieret ad alcaldes o a iudex de suo vicino, mittat el iudex andador, et incotet eum al viernes cum .III. vicinos si in villa fuerit; et si foras ville cum .II. Et si non venerit al vernes pectet un morbetino, medio al querelloso et medio ad alcaldes et ad index. 86. Qui los cotos crebantare de concilio. Totus alcalde o iudex que iurado fuere et los co[fol. 13 v.]tos de concilio crebantare de pesos, et de taverneros et de ministrales, de tessedores, pectet .X. morbetinos, et messent ei la barva336, et non teneant nunquam portelo de concilio. 87. Quomodo337 nullus alcalde non pignoret. Nullus alcalde non pignoret ad ullum
hominem, sed nostro iudice pignoret; et si aliquis incotaverit iudex noster
vicino aut morador, cum .III. vicinos firmet si in villa fuerit; et si non
venerit, 88. Qui aduxieren a conceio pora iusticiar. Toto homine, que adduxerint ad concilium por iusticiar, mandet nostro iudice et alcaldes nostros andadores, et iusticient eum; et qui scuterit eum pectet .C. morbetinos et sit fide mentito de concilio. [fol. 14 r.] 89. Qui sine mandamento adduxerit pignora de alia terra. Totus homo, qui aliquid adduxerit de alia terra sine mandamento de iudice aut de alcaldes, et probatum fuerit ei, inforzent eum; et si aliquid furavit in villa, inforcent eum similiter. 90. De vicino qui non habuerit collationem o casa cum pignus. Toto vicino de ucles det collatione o casa cum pignus ubi pendret et suo contessero. Et si non habet casa cum pignus et ad aldea fuerit pignorare pignoret cum .II. vicinos et pectet .I. menkal de calumpnia, et acotet illum veniat ad viernes a dar directo. Et si pignos revellaret et iudex fuerit pendrar, pectet .I. morbetino. 91. Qual non deve escontrar iuvero. Et vicino que en aldea morare non escontet iuvero; et totus homo que habuerit iugo de boes non esconte. 92. Qui rencura habuerit de omne de aldea o de alvarran.
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||