|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Bernardo de Perigord, arcediano de Toledo y obispo de Zamora. Bulas inéditas de Honorio III (15 Marzo, 1219) y Nicolao IV (18 Agosto, 1291)
Fidel Fita
1
Año 1121.-Liber privilegiorum ecclesie Toletane, fol. 69 r.-70
r.
Erat quod[d]am [predium] quod
dicitur dar al hazin614,
in occiduo toletane urbis situm, rude et
incultum a diebus sarracenorum; erat ibi locus cuiusdam rote, destructus et
dirutus, cum lacuna sua et omni quod sibi opus erat. Accidit autem ut domini
eiusdem predii, tam clerici quam laici, ut convenirent ad excolendum terram et
erigerent ac renovarent quicquid destructum ibi fuerat et inveteratum. Hic
autem erant due hereditates, una scilicet sancte Leocadie de foris, altera
sancti martini. Cumque quidam clerici et laici invenirent prioribus predictarum
ecclesiarum se velle excolere et operari hereditates illas, excolendo et
rehedificando quicquid destructum et corruptum erat iuxta suum melius posse,
predicti priores adquiescentes huic petitioni dixerunt Placuit domno Archiepiscopo hec res; et iussit per suam clementiam ut traderentur he due hereditates ad excolendum ad placitum trium annorum, statuens eis qua conditione dividere deberent cultus ipsos inter se post completum placitum; ita scilicet ut, si priores ipsi possent aut de facultate ecclesie redde[re] cultoribus dimidium omnium que supererogaverint in cunctis operibus rote, acciperent sibi dimidium culte hereditatis, si vero deficerent ad red[d]endum haberent tantum terciam partem de eadem hereditate. His institutis, accessit presbiter sancti iusti, petrus nomine, et excepit portionem sancte leocadie ad operandum sub hac supradicta conditione; expletoque tempore conditionis ut dividerent iam eiusdem plantationes, notum factum est domno Archiepiscopo conpletum esse placitum. Tunc ipse per inmensam bonitatem suam misit peritis et prudentibus ac fidelibus sacerdotum, qui has culturas inter eos eque fideliterque partissent; et sunt domnus Augustinus, et domnus Andreas, et domnus christoforus, et iben curcis iudex. Et diviserunt eas hoc modo, scilicet, fecerunt duas partes. Quarum una, que melior per electionem visa est et sita a parte occidentis in latere domni christofori, accepta est ecclesie sancte Leocadie. Alteram vero, que adheret domno Andree ex parte orientali accepit sibi petrus presbiter. Et sic roborata et confirmata hac divisione, pacifice separati sunt ab alterutro. Demum petrus prefatus presbiter surgens
cepit querere dimidium expensionis quam in rota expenderat, cuius numerus erat
C. sexaginta solidos, sicut conventio prima coram domno Archiepiscopo facta
contineret; cumque videret domnus Archiepiscopus magnum esse pondus solidorum,
rogare cepit predictum presbiterum, hoc agens precipue in auxilium ecclesie,
quatinus dimi[t]teret Tandem videns domnus Archiepiscopus et omnis qui cum eo erat senatus sacerdotum quod hoc totum bene ecclesie proficeret et ad augmentum comodi eius tenderet, eo quod ipsa ecclesia nunquam aliquid proficui ex ipsa hereditate inculta habuerat, concessit et annuit tam ipse quam sibi assistentes ut sic fieret quemadmodum superius relatum est; et auctoritate sui suorumque confirmavit ac roboravit, testesque hic subscriptos fideles super se induxit; necnon et super petrum sancti iusti presbiterum quod iam ex[s]olverat ei domnus Bernardus archidiaconus illos centum solidos supranominatos et liberatus esset penitus ab omni inquisitione eiusdem debiti. Super hoc totum facta est atestatio eorum, quorum nomina hec sunt, Era M.ª C.ª L.ª VIIII.ª Ego B[ernardus] Archiepiscopus confirmo.
Cito testis617.-Augustinus.-Antoninus presbiter.-Christoforus supradictus.-Ego petrus.-Ego guillelmus.-Marcus garsias.-Ego garsia cappellano.-Andreas presbiter.-Petrus presbiter.-Ego augerius.-Ego Sancius scriba.-Ego Berengarius.-Ciprianus presbiter.-Ego burdegalensis petrus.-Ego helias.-Petrus Belengarii.-Ego ramundus.-Ego michael petri.-Petrus qui dicitur anania.-Ego ramundus.-Bertrandus.-Julianus sancti Laurencii.-Stephanus presbiter.-Ego aserinus. Ego B[ernardus] toletanus Archiepiscopus concedo domno B[ernardo] zamorensi episcopo suprascriptam vineam ecclesie sancte Leocadie in vita sum; post decessum vero eius, predicte ecclesie restituatur. En su Historia eclesiástica de España618 nuestro ilustre compañero, el Sr. La Fuente, no se atreve á señalar una fecha más antigua que la del año 1123, como principio del tiempo durante el cual D. Bernardo de Perigord ocupó la cátedra episcopal de Zamora. Con efecto la Historia de Segovia, escrita por Colmenares619, inserta el regio diploma, que despachó D.ª Urraca el día 11 de Noviembre de aquel año y confirmaron entre otros obispos Munio de Salamanca y Bernardo de Zamora. Lo propio manifiestan dos privilegios reales en favor del arzobispo D. Bernardo, inéditos, que incluye el Liber privilegiorum ecclesie Toletane, y confirmó Bernardus Zamorensis episcopus. El uno es del 29 de Noviembre de 1123620, y el otro del día siguiente621. La elección y consagración de D. Bernardo obispo
de Zamora tuvo lugar, á consecuencia de haber fallecido D.
Jerónimo de Perigord, que nunca se tituló obispo de Zamora,
aunque administró esta Iglesia, habiendo sido primeramente obispo de
Valencia del Cid y luego de Salamanca. Murió D. Jerónimo el
día 30 de Junio de 1120622. El epitafio de D. Bernardo de Perigord en
Un caso análogo me place observar en la vida (que no se ha estudiado lo bastante) de San Julián, obispo de Cuenca, según aparece del instrumento, inédito624, que otorgó el Santo hallándose en Toledo, el día 1.º de Noviembre de 1201. Carta donationis hereditatis de fazania625, concessa a domno I[uliano], conchensi episcopo, ecclesie toletane. In dei nomine et eius gratia. Notum sit
tam presentibus quam futuris quod ego I[ulianus] dei gratia conchensis
episcopus do atque concedo fratribus et canonicis meis toletane ecclesie
universis hereditatem illam de fazania [quam], dum in ecclesia toletana essem
Archidiaconus, de patrimonio meo pro sexcentis morabetinis emi a gundisalvo
petri abbate sancte marie de fusellos, filio petri garsie de lerma et domne
Sancie filie comitis poncii de menerva, quam hereditatem idem gundisalvus,
filius petri garsie de lerma ex parte eiusdem matris sue iure hereditario
habuit. Tali, inquam, tenore atque conditione do atque concedo fratribus meis
et canonicis toletane ecclesie ut ego et frater meus martinus archidiaconus
toto tempore vite nostre illam hereditatem nomine eorum teneamus atque
possideamus; ita tamen quod si frater meus supervixerit, idem frater meus
teneat et possideat dum vixerit et in die anniversarii mei singulis annis
XX.ti
morabetinos pro anniversario meo
predictis canonicis inde persolvat; et si forte idem frater meus premortuus
fuerit, alius que[m] ego voluero Ego Iulianus, dei gratia conchensis episcopus, manu propria subscribo et sigilli mei appositione confirmo.-Ego Rodericus, dei gratia seguntinus episcopus, manu propria subscribo et sigillum meum apono.-Ego G[undisalvus] Secobiensis episcopus manu propria subscribo et sigillum meum apono.-Ego M[artinus] toletane Sedis Archiepiscopus, hispaniarurn primas, confirmo et sigilli mei munimine roboro. Facta carta apud toletum, Era M.ª CC.ª XXX.ª IX.ª, kalendis novembris. 2
Letrán, 15 Marzo 1219. Al
arzobispo de Toledo D. Rodrigo sobre conmutación de votos á los
cruzados para Tierra Sauta.-Archivo de la catedral de Toledo, códice
42-22, fol. 60 r. Honorius episcopus, servus servorum dei, Venerabili [fratri] Archiepiscopo Toletano, apostolice sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem. Suplicasti nobis ut, cum multi per
yspanias constituti signum crucis acceperint pro subsidio terre sancte qui
nullum aut parvum fructum ibi facere poterant respectu eius quem facerent
pugnando in yspania contra mauros, vota talium in laborem pugnandi contra
mauros ipsos tibi liceret de permissione apostolica commutare. Nos igitur
presentium tibi auctoritate concedimus, ut in laborem predictum talium vota
libere valeas commutare, magnatibus et militibus dumtaxat exceptis, quos a voto
quod de ipsius terre sancte subsidio emiserint nolumus aliquatenus excusari,
nisi forsan aliqui essent ita infirmi vel pauperes Dat. Lateran[i], ydus Marcii, Pontificatus nostri anno III. Letrán, 15 Marzo 1219. Á todos los cristianos de las Españas para que den auxilio y contribuyan á la cruzada contra los moros, confiada al arzobispo D. Rodrigo.-Archivo de la catedral de Toledo, códice 42-22, folio 60 v., 61 r. Honorius episcopus, servus servorum dei, Universis christi fidelibus per yspanias constitutis, salutem et apostolicam benedictionem. Divini altitudo consilii, quod a facie israelitici populi gentes non insimul expulit sed per partes, ne vepres in terram excrescerent, et insurgerent male bestie contra eos, circa christianos, quorum typum gerebat populus antecedens, dimisit gentem incredulam et inimicam nomini christiano, ut fidelibus ad exercitium sint virtutis, ne viciorum vepres ac monstra in terra cordis eorundem excrescant, quinimo ipsi fideles contra eos pro christi gloria dimicantes suorum promereant veniam peccatorum. Cum igitur venerabilis frater noster
Toletanus archiepiscopus, apostolice sedis legatus, ac nonnulli magnates
yspanie, contra mauros in illis partibus existentes, signo vivifice crucis
assumpto procedere disposuerint, ad divino preeunte auxilio de manibus illorum
eripere terram quam tenent iniuria nominis christiani, universitatem vestram
rogamus et obsecramus in domino Jesuchristo, et in remissionem vobis iniungimus
peccatorum, quatenus una cum ipsis contra mauros ipsos in nomine domini
sabbaoth viriliter procedatis, et qui personaliter procedere nequiverint aut
noluerint, euntibus impendant consilium et auxilium opportunum. Nos autem de
omnipotentis dei misericordia et beatorum apostolorum Petri et pauli
auctoritate confisi, omnibus per yspanias constitutis, qui laborem istum in
personis et expensis assumentes contra mauros militaverint antedictos, plenam
suorum peccaminum de quibus veraciter fuerint corde contriti Dat. Lateran[i], ydus Marcii, Pontificatus nostri anno III. De esta bula resultó lo que apuntan sobre el año 1219 los Anales Toledanos primeros626: «El arzobispo D. Rodrigo de Toledo fizo cruzada; é ayuntó entre peones é cavalleros más de ducentas veces mil; é entró á tierra de moros de part de Aragón, día de S. Matheus evangelista (21 Setiembre); é prisó tres castiellos, Sierra, é Serresuela é Mira627. Después cercó á Requena, día de San Miguel (29 Setiembre); é lidiáronla con almajaneques, é con algarradas, é con delibra; é derrivaron torres é azitaras; é non la pudieron prender; é murieron y más de dos mil christianos. E tornáronse el día de San Martín (11 Noviembre) Era MCCLVII.» El códice 42-22 forma un tomo en 4.º de 27 cm. de largo por 18 de ancho, y se titula De privilegiis et primatu Ecclesie Toletane. Se escribió siendo arzobispo de Toledo Don Sancho, hijo de San Fernando (años 1250-1261) y por su mandato. Del mismo Papa Honorio III, y referentes á las que se
acaban de leer, insertó el Boletín de la Academia628 dos bulas de
Honorio III, despachadas en Viterbo, á 4 y 5 de Febrero de 1220. Las
presentes (15 Marzo 1219) me han sido facilitadas por D. Ramón
Con estas y otras bulas inéditas, que á su tiempo se verán, se ajusta la de indulgencias que otorgó el arzobispo D. Rodrigo estando en Madrid, el día 7 de Setiembre de 1224629. «Rodericus, Dei gratia Toletane sedis archiepiscopus [Hispaniarum] primas, apostolice Sedis legatus universis Christi fidelibus, per Toletanam provinciam constitutis, salutem in Domino Jesu Christo. Universitati vestre presentibus innotescat quod nobilis vir domnus Alfonsus Tellii630, accensus zelo fidei, quoddam castrum situm in Sarracenorum frontaria, quod Ayalaguiella vocatur, populare proponit ad confusionem et oppressionem hostium fidei catholice, etc. Eis, qui ad fabricam dicti castri per unum mensem operam dederint, indulgemus eandem remissionem, quam concedimus militantibus contra mauros. Datum apud Maieritum, VII idus septembris sub Era MCCLXII. 3
Bula original de Nicolao IV (Orvieto,
18 Agosto 1291), proponiendo al arzobispo de Toledo la unión de los
Templarios y Hospitalarios. Lleva al respaldo la signatura
Órdenes Militares de San Juan, x.
4.ª 1.º 2.º Trájose del archivo de la catedral de Toledo
al Histórico Nacional, donde se conserva en el cajón rotulado
Toledo, 1 Nicolaus episcopus, servus servorum dei, venerabili fratri [Gundisalvo] Archiepiscopo Toletano salutem et apostolicam benedictionem.
Dura nimis et amara valde discrimina terre sancte, que sibi, prout dolentes referimus nuper intulit vis hostilis, presentium tibi non duximus exprimenda relatibus, cum illa tue prudencie per alias nostras litteras631 seriosius referamus. Sane ad recuperandam de manibus impii terram ipsam ferventibus studiis, prout eius urgentissima necessitas exigit, intendentes, et cupientes ut illa recuperata stabiliter conservetur ad laudem divini nominis et honorem, vias et modos varios et diversos exquirimus, per quos nostrum in hac parte valeat desiderium adimpleri. Unde cum fide dignorum pandat assertio, quin potius communis vox habeat quod dilectos filios fratres Hospitalis sancti Johannis et Militie Templi Jerosolomitani ad unius ordinis unitatem seu religionis unionem auctoritate apostolica reducamus, ut sincerius et uniformis in vinculo caritatis et pacis tendentes ad unum efficacius possint prosequi negotium memoratum, super quorum unione hactenus etiam tempore Lugdunensis concilii specialis mentio et collatio facta fuit632, volumus et per apostolica tibi scripta mandamus quatinus cum suffraganeis tuis in provinciali concilio, quod a te fieri volumus, prout tibi per alias litteras nostras iniungimus, habito super hoc consilio diligenti et exacta cum illis deliberatione secuta, nobis quod per te ac eosdem suffraganeos deliberatum fuerit in hac parte, plene fideliter seriatim et expresse per tuas litteras, harum seriem continentes tuoque sigillo munitas, procures quantocius intimare. Datum apud Urbemveterem XV kalendas Septembris, Pontificatus nostri Anno Quarto. Cuelga el sello: S. PE. S. PA.-NICOLAUS. PP. IIII. Débese añadir esta bula, lo propio que otras dos
que la completan633,
Entre estas causas no poco se distinguió, á mediados del año 1274, la política de los reyes de Aragón, Castilla y Portugal, en el segundo concilio ecuménico de Lyon. No les consentía la razón de Estado suscribir al plan general de Gregorio X; porque, reducidas á una sola todas las Órdenes militares, fácilmente se habrían enajenado á nuestro suelo las que en él habían nacido para su recobro y defensa. El proyecto de Nicolao IV, reiterado poco después por Bonifacio VIII, no iba tan lejos; pero lo malograron causas, en cuyo descubrimiento pueden entrar por mucho nuestros archivos. Fidel Fita
www.cervantesvirtual.com
> Hemeroteca
> Boletín de la Real Academia de la Historia [Publicaciones periódicas]
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||